Teatr tarihı

Qazaq önerіnіñ qara šañırağı,qazaqtıñ tûñğıš kâsіbi teatrı M.Âuezov atındağı akademiyalıq drama teatrınıñ šımıldığı 1926 žılı 13 qañtarda Qızılorda  qalasında ašıldı. Alğašqı qoyılımdarı Q.Kemeñgerûlınıñ «Altın saqina» pesası men M.Âuezovtіñ «Eñlіk-Kebek» pesasınan uzіndі boldı.  Teatr šañırağın köteruge S.Qožamqûlov, Q.Quanıšbaev, E.Ömіrzaqov,  Q.Badırov,  Q.Žandarbekov, tağı da basqa «samorodok sarı altın» akterler at salıstıTökpe aqın I.Bayzaqov, ataqtı ânšі Â.Qašaubaev, paluan Q. Mûñaytpasovtar da osı qatardan tabıldı. Sonday-aq teatr ömіrіne Z.Atabaeva, M.Šamova, A.Abdullina, Š.Bayzaqova, O.Qašaubaeva,  Ž.Šanina, D.Oñğarbaevalar belsene aralastı. Teatrdıñ eñ alğašqı režisserlerі S.Qožamqûlov, Ž.Šanin, Q.Quanıšbaev edі.

Qoğamdıq qûrılım özgerіp, žaña ömіrge bіrtіndep beyіmdele bastağan bûqaranı târbieleude önerdіñ rolі ulken boldı. Ötken ğasırdıñ 20-30-žıldarında ulken nâubetke ûšırağan qazaq halqı ušіn bіlіm men mâdeniet, önerdіñ asa zor mañızın qazaq ziyalıları da qattı tusіndі, sondıqtan da qazaq teatrınıñ ašılıp, eñse tіkteuіne  Ž.Aymauıtov, M.Âuezov, Ž.Šanin, Q.Sâtbaev, O.Bekov, t.b.  köptegen qayratker at salıstı. Olardıñ qatarında sol kezdegі Qazaqstan Halıq ağartu komissariatınıñ bastığı S. Saduaqasov, al, teatrdağı šığarmašılıq-šaruašılıq ûyımdastıru žûmıstarında erekše közge tusken alğašqı direktorı D. Âdіlov, tağı basqalar boldı.

1926 žıldıñ 5 qazanınan teatr direktorı ârі körkemdіk žetekšіsі bolğan  Ž.Šanin teatrdıñ šığarmašılıq qalıptasuında rolі öte ulken. Alğašqı kâsіbi režisser, dramaturg, sınšı, šeber ûyımdastırušı Ž. Šanin 1927 žılı Mâskeude ötken Эtnografiyalıq koncertke arasında teatr akterlerі de bar bіr top öner šeberlerіn  bastap barıp, öte tabıstı oraldı. 1932 žılı Qırğız drama teatrınıñ bas režisserlіgіne auısqanğa deyіn onžıldıqtarğa parapar eñbek žasadı.

1928 žılı teatr respublikanıñ žaña astanası Almatığa qonıs audarıp, 1930-žıldar belesіnde ûžımğa žaña šığarmašılıq kuš qosıldı. Bûl qatarda  Q.Bayseyіtov, K. Bayseyіtova, Q.Beyіsov, Š.Žienqûlova, M.Eržanov, Ž.Elebekov, Q.Qarmısov, S.Telğaraev, Â. Hasenov, Q.Âdіlšіnov, Ž.Ögіzbaev, A.Žolımbetov, R.Esіmžanova, R.Qoyšıbaeva, Š.Aymanov, S.Mayqanova, G.Sızdıqova, t.b. atauğa boladı.

1932-1938žž. teatrda âdebiet bölіmіnіñ meñgerušіsі bolıp qızmet іstegen M.Âuezovtіñ qara šañıraqtıñ іrgesі bekіp, keregesі keñeuіndegі eñbegі teñdessіz. Körkem pesaları öz aldına maqalalarında da ûlttıq teatrdıñ bağıt-bağdarın ayqındauğa ulken ules qosqan suretker âlemdіk dramaturgiya žauһarlarınan audarıp, repertuardı bayıtuda da köp žûmıs žasadı.

M.Âuezovtіñ «Eñlіk-Kebegіn» 1933ž. mamır ayında režisser M.Nasonov qaytadan qoydı, bûl  spektakl qazaqtıñ  tûñğıš kâsіbi scenografı Q.Qožıqovtıñ alğašqı žûmısı boldı. 1932-1934žž. teatrda žemіstі eñbek etken suretšі Leningradtağı Ulken, qazіrgі Mariin teatrı žanındağı Körkemsuret studiyasına žіberіlіp, belgіlі suretšіler V.M.Hodasevič, A.G.Tıšler, M.Z.Levinnen ekі žıl oqıdı. Oralğan soñ «Abay»,  «Otello», «Evgeniya Grande», «Marabay», «Šanšarlar», t.b. bіraz spektakldі körkemdegen, keyіn kino salasına auısqan.

Ûlttıq dramaturgiya qalıptasıp, dami bastadı. M.Âuezov, Q.Kemeñgerov, Ž.Šanindermen qatar І.Žansugіrov, S.Seyfullin, B.Maylin, Ğ.Musіrepov, S.Mûqanov, Š.Hûsayınov, Â.Tâžіbaev, Â.Âbіšev, t.b. pesaları eñ aldımen osı teatrda sahnalandı.  Âlem dramaturgiyasınan  Šekspir, Moler, K.Goldoni, A.Ostrovskiy, Gogol, M.Gorkiy pesaları qoyıldı. 

1933-34 žıldarı teatrdan muzıkalıq studiya bölіnіp, ûžımdağı ânšіlіk talantı basım akterler sonda auıstı. Bugіngі tañda respublikamızdağı іrgelі öner ordaları bolıp otırğan Abay atındağı opera-balet teatrı men Respublikalıq Žambıl atındağı filarmoniya,  «Qazaqkoncert» sol kezde M.Âuezov teatrı qûramınan bölіnіp šıqqan muzıkalıq teatr negіzіnde qûrılğan öner ûžımdarı.

1936 žılı teatr qazaq âdebietі men önerіnіñ Mâskeude asa tabıstı ötken  onkundіgіne qatıstı. «Qız Žіbek» operasında Q.Quanıšbaev, «Žalbır» operasında E.Ömіrzaqov, Q.Badırov, Š.Aymanovtar rol orındasa, bіraz akter köpšіlіk sahnalarına qatıstı.

1937 žılı teatrğa akademiyalıq degen ataq berіldі.

1930-1950žž. teatrğa arnayı šaqırtumen kelgen orıstıñ kâsіbi režisserlerі M.N.Sokolov, M.B.Nasonov, I.B.Borov, M.A.Sokolovskiy, M.I.Goldblat ûžımnıñ  kâsіbi ösuіne köp eñbek sіñіrdі.

Qara šañıraq sahnada  qazaq teatr režissurasınıñ ekіnšі buını dep atauğa bolatın GITIS tulekterі A.Toqpanov pen N.Beysekov, sonday-aq  Â.Ismayılov, qızmet ettі.   M.Âuezovtіñ  1940 žılı režisser A.Toqpanov sahnalağan «Abay» spektaklі teatrdıñ ulken körkemdіk tabısı boldı. Qoyılımdardıñ, mısalı, «Han Kene», «Tungі sarın», «Bіzdіñ žіgіtter»,  t.b.  muzıkalıq körkemdeulerіne negіzіnen A.V. Zataevičtіñ «Qazaqtıñ 500 ânі» žinağındağı  ânder paydalanılıp kelse,  «Abay»  spektaklіne kompozitor  A.Žûbanov arnayı muzıka žazdı.

Ûlı Otan soğısı bastalğanda teatrdan bіrneše akter maydanğa attandı, teatr akterlerі öner brigadalarımen maydan šepterіne barıp öner körsetetіn brigadalar qûramında boldı. Teatrda qalıñ žûrtšılıqqa ruh beretіn qoyılımdar sahnalandı. Bûl kezde Al­mat­ığa uaqıtša qonıs audarılğan «Mossovet» teatrınıñ, COKS-tıñ (kinostudiya) teatr šığarmašılığına igі âserі bolğanı anıq. 

40-žıldarı köptegen romantikalıq beynelerdі Ž.Žalmûhamedova, H.Bökeeva, Š.Žandarbekova, B.Rimova sındı aktrisalar somdasa, osı sahnada Š.Aymanovtıñ akterlіk, režisserlіk žan-žaqtı  talantı žarqıray körіndі.

 

50-žıldar belesіnde teatr Taškenttegі Teatr institutın bіtіrgen N.Žantörin, Mâskeudegі Teatr önerі institutında (GITIS) bіlіm alğan I.Noğaybaev, T.Žaylıbaev, M.Bayzaqova, Almatıda Kinoakterlerdіñ Žoğarğı mektebіn bіtіrgen Z.Šârіpova, t.b. talanttı buınmen tolıqtı.1954 žılı Mâskeuden oqu bіtіrіp kelgenderdіñ arasında Qaras Kârіmov sındı azamat truppa meñgerušіsі bolıp, ömіr boyı teatrdıñ «otımen kіrіp, kulіmen šıqtı».

1946 žılı qûrılğanına 20 žıl toluına oray  teatr «Eñbek Qızıl Tu» ordenіmen marapattaldı.

1952 žılı «Abay» spektaklіne (režisser Š.Aymanov, suretšі V.V.Golubovič žâne rolderdі orındaušılar Q.Quanıšbaev, Q.Badırov, H.Bökeeva, S.Qožamqûlov, R.Qoyšıbaeva, E.Ömіrzaqov) KSRO Memlekettіk sıylığı berіldі.

50-žıldarı teatr sahnasında tarihi spektakldermen qatar žasampaz eñbek, beybіt qoğam, zamandastar ömіrі, olardıñ âdіlettі qoğam qûru žolındağı іs-âreketterіn körkem beyneleytіn qoyılımdar aldıñğı qatarğa šıqtı. 1956 žılı S.Mûqanovtıñ “Šoqan Uâlihanov” pesası, 1957 žılı M.Âuezovtіñ “Eñlіk-Kebek”, S.Mûqanovtıñ “Mayrası” qoyıldı. Žalpı ûlttıq dramaturgiyanıñ qalıptasıp, damuındağı kezeñ-kezeñ žetіstіkter az emes. Qazaq sahnasında komediya žanrınıñ bağı žanğanı da osı kezeñ. Q.Šañğıtbaev, Q.Bayseytov “Beu, qızdar-ay!”, “Oy, žіgіtter-ay!” körіndі.Q.Mûhamedžanov «Böltіrіk börіk astında», «Qûdaği kelіptі» komediyalarımen  keñіnen tanıldı. Bûl kezeñde  T.Ahtanov, Â.Tarazi, Q.Isqaq, S.Žunіsov, O.Bodıqov, E.Dombaev, O.Bökey, D.Isabekov, t.b. pesaları sahnalandı.

1958 žılı  teatr qazaq âdebietі men önerіnіñ Mâskeude ötken onkundіgіnde qatısıp,  «Eñlіk-Kebek» (M.Âuezov), «Šoqan Uâlihanov» (S.Mûqanov), «Aqın tragediyası» («Aqan serі-Aqtoqtı», Ğ.Musіrepov), «Žalğız ağaš orman emes» (Â.Tâžіbaev) žâne «Asauğa - tûsau» (Šekspir) spektaklderіn körsettі.

1961 žılı 10 tamızda Qazaq KSR Ministrler Keñesіnіñ qaulısımen Qazaqtıñ Memlekettіk akademiyalıq drama teatrına ûlı suretker M.Âuezovtіñ esіmі berіldі. 

Bûl kezeñde «Asauğa-tûsaumen» qatar Šekspirden  «Otello»,  «Ričard-ІІІ»,  Gogoldіñ «Uylenu», Lope de Veganıñ «Senek qorığan it», Puškinnіñ «Šağın tragediyaları», M.Kaorudıñ «Šığıstağı bіr beybaq», M.Frištіñ «Don Žuannıñ dumanı», G.Lorkanıñ «Bernarda Albanıñ uyі», Pirandellonıñ «Ögey qız», M.Bulgakovtıñ «Žendetter»,  Čehovtıñ «Vanya ağay», t.b. qoyılımdar repertuar sânіn kіrgіzdі, körkemdіk kökžiektі keñeyttі. M.Bulgakovtıñ režisser A.Mažurin qoyğan  «Žendetter» (aud. A.Suleymenov) spektaklіnde akter N.Žantörinnіñ Moler, Čehovtıñ režisser Â.Mâmbetov qoyğan «Suyіktі menіñ ağatayım» («Vanya ağay», aud.Â.Kekіlbaev) spektaklіnde Â.Moldabekov keyіptegen Vanya ağay rolderі qazaq sahnasınıñ tabısı boldı. 

1960-žıldarı bas režisser A.Madievskiy tabıstı žûmıs іstedі. Žalpı 60-žıldardan bastap ûlttıq režissuranıñ örkendeu kezeñі bastaldı. Bûl rette de M.Âuezov teatrınıñ ornı  erekše. Öytkenі qazaqtıñ tûñğıš kâsіbi režisserі A.Toqpanov bastağan režisserler šoqžûldızı B.Omarov, Â.Mâmbetov žâne Qûrmanğazı konservatoriyası teatr fakultetі režissura bölіmіnіñ alğašqı tulekterі Ž.Omarov, R.Seytmetov, Q.Žetpіsbaev, A.Paškov, V.Pûsırmanov, sonday-aq E.Obaev, M.Bayserkenov, Š.Zûlqaš, S.Asılhanovtardıñ qara šañıraq teatrğa tugeldey derlіk qatısı bar.

Osı orayda  körnektі teatr režisserі, öner qayratkerі, Halıq qaһarmanı Âzіrbayžan Mâmbetovtіñ esіmіn erekše atau kerek. Šığarmašılıq žolı sonau ataqtı 60-žıldar belesіnde bastalğan, M.Âuezov teatrına 40 žılğa žuıq  körkemdіk žetekšіlіk žasağan Mâmbetovtіñ  sol kezeñde qoyğan ataqtı «Ana-Žer-ana» (Š.Aytmatov, sahnalıq nûsqa B.Lvov-Anohin), «Qan men ter» (Â.Nûrpeyіsov), «Qaragöz», «Qara qıpšaq Qobılandı», «Abay» (M.Âuezov),  «Qozı Körpeš-Banya sûlu» (Ğ.Musіrepov), «Menіñ suyіktі ağatayım» («Vanya ağay», A.Čehov, aud.Â.Kekіlbaev), «Köktöbedegі kezdesu» (Š.Aytmatov, Q.Mûhamedžanov), «Bіz perіšte emespіz» (Q.Mûhamedžanov), «Koriolan» (Šekspir, aud.H.Erğaliev), «Эdip patša» (Sofokl, aud.H.Erğaliev), tağı da basqa spektaklderі ûlttıq režissurağa žaña mazmûn men forma berіp, ûlttıq  sahna önerіn žaña sapalıq beleske köterdі.

1966 žılı  «Ana-Žer-ana» spektaklіne (režisser Â.Mâmbetov, suretšі A.I.Nenašev, rolderdі orındaušılar S.Mayqanova, F.Šârіpova, B.Rimova);

1970 žılı  «Lenin 18 žılı» spektaklіne (režissser Â.Mâmbetov, rolderdі orındaušılar M.Surtіbaev pen S.Qožamqûlov)Qazaq KSR Memlekettіk sıylığı berіldі.

1973 žılı Irannıñ Širaz qalasında «Ana-Žer-ana» spektaklіn körsettі.

1974 žılı «Qan men ter» spektaklіne (avtor Â.Nûrpeyіsov, režisser Â.Mâmbetov, suretšі A.S.Krivošein žâne rolderdі orındaušılar A.šіmov, F.Šârіpova, I.Noğaybaev)KSRO Memlekettіk sıylığı berіldі.

Mâdeni keñіstіgіmіzde «Mâmbetov teatrı», «Mâmbetov dâuіrі» degen ûğım qalıptastı. Sol kezeñde Âuezov teatrı Franciya, Iran elderіnde festivaldіk saparlarğa šığıp, Mâskeude bіrneše ret gastrolde  boldı. Bіškek, Taškent, Nukіs, Ufa, Qazan siyaqtı іrі qalalar halqı teatr önerіne asa ulken ırzašılıqpen qol soqtı. Al, respublikamızda M.Âuezov teatrınıñ gastrolde bolmağan oblısı men audanı žoqtıñ qası. Tap osı kezeñde K.Qarmısov, M.Surtіbaev, S.Mayqanova, B.Rimova, Š.Žandarbekova, Â.Mûsabekova,  S.Telğaraev, N.Žantörin, I.Noğaybaev, F.Šârіpova, Â.Moldabekov, E.Žaysañbaev, R.Âuezbaeva, Ğ.Suleymenov,  Ž.Medetbaev, Â.Boranbaev, Â.Kenžeev, Q.Sûltanbaev, U.Sûltanğazinder; sonday-aq A.šіmov, S.Orazbaev, N.Mıšbaeva, T.Tasıbekova, Q.Tastanbekov, R.Mašurova, T.Žamanqûlov, B.Žanğalieva, Š.Ahmetova, M.Ötekešova, bugіnde  Astana teatrında eñbek etіp žurgen G.Âspetova, T.Meyramov, Ž.Meyramova,  N.Tâšіmova, Q.Tіleuova, L.Âbzelbaeva, tağı da basqa öner ielerі san qırınan žarqıray körіndі.

Bûl kezeñde ûlttıq sahnağa kâsіbi scenograftardıñ M.Eržanov, D.Suleev, S.Umekenov, M.Žoltaev,  sındı ekіnšі buını, 70-80-žıldar belesіnde ušіnšі buın  F.Mûqanov, E.Tûyaqovtar šıqtı.

Spektaklge arnayı muzıkanı ûlttıq kompozitorlar žaza bastadı. Bûl orayda Â.Mâmbetov köptegen spektaklіne muzıka žazğan körnektі kompozitor Ğ.Žûbanovanı žâne N.Tіlendiev esіmderіn atau orındı.

1976 žılı teatr «Halıqtar dostığı» ordenіmen marapattaldı.

1976 žılı «Qûlınım menіñ» spektaklіne (avtor O.Bökey men bastı rol orındaušı Q.Tastanbekov)Qazaqstan Lenin komsomolı sıylığı berіldі, qoušı-režisser Q.Žetpіsbaev.

1981 žılı teatr žaña ğimaratqa köštі (Abay dañğılı, 103).

1984 žılı Franciyanıñ Nansi qalasında «Qozı Körpeš-Bayan sûlu» spektaklіn körsettі.

                                                           *   *   *

1986 žılğı Želtoqsannan keyіn el tarihındağı aqtañdaq kezeñder, žabıq taqırıptar sahnadan körіnіs berdі. Mûnıñ alğašqı qarlığaštarı režisser Â.Mâmbetov qoyğan «Bіz perіšte emespіz» (Q.Mûhamedžanov), «Ğasırdan ûzaq kun» (Š.Aytmatov),«Kemeñgerler men köleñkeler» (S.Žunіsov) dramaları boldı.

1988 žılı teatr Qazaqstan men Orta Aziya teatrlarınıñ Almatıda ötken halıqaralıq  І «Naurız» festivalіnde «Bіz perіšte emespіz» spektaklіmen žuldeger atandı.

1991 žılı  Qazaqstan men Orta Aziya teatrlarınıñ Taškentte ötken ІY halıqaralıq «Naurız» festivalіnde žulde aldı («Ğasırdan ûzaq kun»,   Edіge rolіn orındaušı  T.Aralbay). 

Režisser žâne akter A.šіmov sol žıldarı aqtalğan Ž.Aymauıtovtıñ «Aqbіlek», romanı boyınša spektakl qoydı. Režisser Q.Žetpіsbaev «Dos-Bedel dos» (M.Âuezov) dramasın da tarihımızğa šınayı közqaras tûrğısınan sahnaladı. Körkemdіk deñgeylerі ârqilı šıqqan bûl qoyılımdar qoğamda rezonans tudırdı.  Žalpı režisser Q.Žetpіsbaevtıñ osı sahnada köptegen saliqalı tuındılar qoyğanın, köptegen іzdenіsterі žemіstі bolğanın aytu kerek.  Zamandası, ârіptesі R.Seymetov siyaqtı âlemdіk klassikadan da kurdelі pesalardı qoyıp, teatrğa žaña kökžiekter ašıp otırğan Žetpіsbaevtıñ osı sahnadağı osınday soñğı žûmısı  - Šekspirdіñ Keñes Odağındağı sol kezeñdegі bilіktіñ absurdtıq sipatımen sarındas «Uliy Cezar» tragediyası.

1988-1992 žıldarı qara šañıraq sahnasında alğaš ret «Koriolan» (aud.H.Erğaliev, rež.Â.Mâmbetov), Sofokldıñ «Эdip patša» (aud.H.Erğaliev,rež.Â.Mâmbetov), Evripidtіñ «Medeya» (aud.Q.Žûmağaliev, rež.A.Paškov), tragediyaları, Šillerdіñ «Genuyadağı qastandığı» (rež.F.Zolter), Molerdіñ «Aqımaq bolğan basım-ay»(aud.A.Suleymenov, rež.Â.Rahimov)komediyası qoyıldı.

Uaqıt žâne qoğam tınısın žaqsı sezіnetіn režisser Â.Rahimov žas dramaturg E. Amanšanıñ «Uzіlgen besіk žırı» dramasın sâttі sahnaladı. Âleumettіk teñsіzdіk, qoğamdağı tımırsıq ruhani ahualdı žastar ömіrі arqılı körsete otırıp, âr žurektegі  Želtoqsan mûñ-qayğısın žetkіzgendey qoyılımdı körermen öte žaqsı qabıldadı.

1991 žılı «Uzіlgen besіk žırı» spektaklіne(avtor E.Amanša,  rol orındaušılar M.Omar, A.Omar) Qazaqstan Lenin komsomolı sıylığı berіldі.

Osı 1991 žılı elіmіz egemendіgіn alğan kezeñnen akademiyalıq teatr töl tarihımızdı, qoğamdıq qûbılıstardı žañaša körkem zerdeleuge belsendі atsalıstı. Belgіlі öner qayratkerі Tûñğıšbay Žamanqûlov basšılıq žasağan uaqıtta teatrda sahna tіlіne zamanğa say žañalıqtar ornığıp, ârturlі körkemdіk-эstetikalıq bağıtta іzdenіster žurdі. Dramaturgiya zerthanasında mañızdı taqırıptarğa arnayı tapsırıspen pesalar žazıldı. Teatrda  erkіn ruhani atmosfera qalıptasıp, šığarmašılıq іzdenіster men ideyalarğa keñіnen žol ašıldı. Qoušı-režisserler –

dâstur men žañašıldıqtıñ uylesіmіn âdemі taba bіletіnÂ.Rahimovtіñ: «Tört taqta – žaynamaz», «Žetіnšі palata», «Qızday žesіr – štat qısqartu» drama-dialogtarı (A.Suleymenov, «Situaciyalar» triptihі),   «Qilı zaman» (M.Âuezov, sahnalıq nûsqa N.Orazalin), «Toydan qaytqan qazaqtar», «Ğašıqsız ğasır» (S.Balğabaev), «Kek» (A.Suleymenov); 

sol žıldarı teatrda žemіstі eñbek etken, qazaq sahnasına žañalıqtar âkelgen  B.Atabaevtıñ «Qos mûñlıq» (B.Rimova), «Šıñğıs han» (Iran-Ğayıp), «Soqırlar» (M.Meterlink, aud.Â.Tâžіbaev), «Kebenek kigen arular» (A.Tasımbekov, Q.Isqaq), «Mâñgіlіk bala-beyne» (R.Mûqanova), «Šağala» (A.Čehov, aud.A.Toqpanov);

spektaklderі köp ölšemdі, yağni mâdeni-pâlsapalıq žazıqtıqtı bolıp keletіn, ömіrden erte ketken  ulken talant iesі Q.Sugіrbekovtіñ  «Soñğı sezіm» (A.Bekbosınov), «Šolpannıñ kunâsі» (M.Žûmabaev, sahnalıq nûsqa Â.Tarazi), «Qûbılıs» (F.Kafka, sahnalıq nûsqa E.Amanša), «Sâlâmâtsіñ be, Qoñır mûñ!» (D.Amantay), «Quıršaq uy» (G.Ibsen), «Mahabbat dastanı» (Ğ.Musіrepov);

žâne T.âl-Tarazidіñ «Turandot hanšayım» (K.Gocci, aud. M.Ahmet-töre), «Tûzdı šöl» (M.Ğaparov), t.b. ârturlі stildegі qoyılımdarı körermennіñ mâdeni qûnarın arttıra tustі.

Tağı bіr atap aytarlığı – teatrğa körermen tartudıñ žañaša žoldarı qarastırıldı, ûžım gastroldіk saparlarğa šığa, halıqaralıq festivaldarğa qatısa bastadı. Teatrdıñ dâsturlі «Teatr köktemі» festivalі de osı kezden bastau aldı. 

1994 žılı sahnada žasağan körkem beynelerі ušіn akter S.Orazbaev

QR  Memlekettіk sıylığına ie boldı.

1996 žılı «Situaciyalar»  triptihі («Tört taqta-žaynamaz», Žetіnšі palata», «Qızday žesіr-štat qısqartu»)ušіn žazušı-dramaturg A.SuleymenovkeQR Memlekettіk sıylığı berіldі,režisser Â. Rahimov

Žaña kezeñ, Tâuelsіzdіktіñ bastauı bolğan 86-žıldardan berіde  teatr žazušı-dramaturgtar A.Suleymenov, B.Mûqaydıñ kötergen qoğamdıq-âleumettіk mâselelerі auqımdı dramalarına den qoydı. Sonday-aq T. Nûrmağambetov,   D.Isabekov, T.Âbdіk, N.Orazalin, S.Balğabaev, I.Orazbay, I.Saparbay, I.Vovnyanko, Šahimarden, S.Asılbekovter pesaları  teatr sahnasında bіrneše ret qoyıldı. Keyіngі buınnan E.Amanša, R.Mûqanova, R.Otarbaev, E.Žuasbek, D.Amantay, tağı basqalardıñ šığarmašılıq tabıstarı osı ulken teatrmen de tığız baylanıstı. Al, qara šañıraq teatrdıñ dramaturgtar tobında bugіnderі qızmet etetіn M.Omarova men Â.Bağdattardıñ alğašqı dramaları respublika teatrlarında sâttі qoyıla bastadı.

 

HHІ ğasırda teatr repertuarı, šığarmašılıq baylanıstar ayası keñeye tustі.Ûžımğa tâžіribelі sahnager Esmûhan Obaev žetekšіlіk žasağan kezeñde teatr körermenі molaydı, ûžım žuyelі turde gastroldіk saparlarğa šıqtı. Körkemdіk žetekšі klassikadan M.Âuezovtіñ «Ayman-Šolpan» komediyası men «Abay» tragediyasın, N.Gogoldіñ  «Parasın» («Revizor»), sonday-aq qazіrgі dramaturgiyadan «Žaužurek» («Baluan Šolaq», D.Isabekov), T.Aralbaymen bіrіgіp qoyğan «Sığan serenadası» (I.Saparbay), «Umіt uzgіm kelmeydі» (N.Kelіmbetov),  žas režisser E.Nûrsûltanmen bіrge sahnalağan «Ûrı men ûlı» (T.Âbdіkov) sındı qızğılıqtı qoyılımdardı šığardı. Bûl kezeñde  âlemdіk klassikadan - «Imırttağı mahabbat» (N.Gauptman, aud.Q.Isqaq, rež.R.S.Andriasyan), «Gamlet» (Šekspir, aud. H.Erğaliev, rež.U.Haningo-Beknazar), «Romeo men Džuletta» (Šekspir, aud.Â.Kekіlbaev, rež.O.Salimov), «Farhad-Šırın» (N.Hikmet, rež.A.šіmov), «Uylenu» (Gogol,aud.O.Qıyqımov, rež.V.Zaharov), «Aršın-Mal alan» (U.Gadžibekov, aud.Q.Mûhamedžanov, rež.T.Âl-Tarazi)  tarihi taqırıpta - «Möldіr mahabbat» (S.Mûqanov, rež.Â.Rahimov), «Qamar sûlu» (S.Torayğırov,  sahnalıq nûsqa Šahimarden),   «Tomiris» (Šahimarden), «Qazaqtar» (Q.Isqaq, Šahimarden, rež. T.âl-Tarazi); bugіngі kun dramaturgiyasınan - «Sûlu men suretšі» (T.Ahmetžan, rež.N.Žaqıpbay), «Qožanâsіr tіrі eken...» (T.Nûrmağambetov), «Tenderge tusken kelіnšek (M.Sârseke, rež.O.Kenebay), «Kulemіz be, žılaymız ba?» (E.Žuasbek, rež.M.Ahmanov), «Köškіn» (Ž.Žuženoğlı, aud.O.Qıyqımov, rež.A.Kâkіševa), «Imperiyadağı keš» (S.Asılbekov, rež.A.Kâkіševa), «Sağınıš pen Eles» (S.Balğabaev, rež.Â.Rahimov), «Šâkârіm» (avtor žâne rež.Â.Rahimov),tağı da basqa köptegen spektakl körermennіñ ârqilı tobınıñ köñіlіnen šıqtı. Teatrdıñ direktorı ârі körkemdіk žetekšіsі retіnde qızmet žasağan kezeñde  repertuardı žañğırtıp-žañartu, sapa arttıru, tağı da basqa šığarmašılıq-ûyımdastıru žûmıstarı naqtı žemіsіn bergen öner tarlanı E.Obaev bugіngі tañda žas buınğa tâžіribe bölіsіp, tağlım berіp keledі.

Žalpı M.Âuezov teatrında tâuelsіzdіk žıldarı respublikadan žâne alıs-žaqın šetelderden režisserler šaqırıp otıru dâsturі qalıptastı. Teatrda spektakl qoyğan  Ž.Hadžiev, H.Âmіr-Temіr, N.Žaqıpbay, U.Konenkin, Q.Qasımov, N.Žûmaniyazov, Â.Orazbekov, M.Ahmanovtar, sonday-aq körnektі turkmen režisserі K.Ašir, özbek režisserі O.Salimov, orıs režisserі V.Zaharov, dramaturg-režisserі N.Ptuškina žâne litvalıq Y.Vaytkustardıñ ârturlі  qoltañbaları akterler ušіn žaqsı tâžіribe bolğanı anıq.

 

Uaqıt qašanda öz talaptarın alğa tartadı.  Žûmıs žandana tusu ušіn zamanaui menedžment qažettіlіgі tudı. Teatr basšılığına 2013 žıldıñ köktemіnde kelgen  belgіlі önertanušı, dramaturg Erkіn Žuasbek žûmıstı osı bağıtta  žurgіzdі. Respublika Mâdeniet ministrlіgіnіñ pârmenіmen teatrlardağı direktor men körkemdіk žetekšі qızmetterіnіñ bölіnuіne baylanıstı M.Âuezov teatrınıñ körkemdіk žetekšіlіgіne Asanâlі šіmov tağayındaldı. Körnektі akter, režisser, tâžіribelі sahnager šіmovtіñ teatrdıñ šığarmašılıq bağıtın ayqındaudağı rolі az emes.

Teatr halıqaralıq žobalar žasaudı qolğa aldı. Bûl bağıttağı alğašqı tâžіribeler – reseylіk belgіlі dramaturg, režisser N.Ptuškina qoyğan «Otello» (Šekspir, aud.M.Âuezov, sahnalıq nûsqa Â.Böpežanova) men litvalıq körnektі režisser Y.Vaytkus  Qorqıt beynesі arqılı adamzatqa ortaq pâlsapalıq oylardı žañaša zerdeletken «Qorqıttıñ körі» (Iran-Ğayıp) qoyılımdarı boldı.  Taza dâsturlі sipatta,italyandıq rennesans ulgіsіnde sahnalanğan «Otello» teatrsuyer qauımnan žoğarı bağa alsa, zamanaui tehnologiyalıq žetіstіkter erkіn qoldanılğan «Qorqıttıñ körі» 2015 žılı Qazanda ötken halıqaralıq festivalda körsetіlіp, halıqaralıq Qazılar alqası tarapınan žoğarı bağa aldı.  Teatr aldağı uaqıtta da mûnday tâžіribelerіn žalğastıra beredі.

Soñğı uš-tört žılda teatr repertuarı basqa da subelі qoyılımdarmen tolıqtı. Atap aytqanda, ûlttıq dramaturgiyadan  -- «Tañsûlu» (Ğ.Esіm, rež.A.Kâkіševa), «Qas-qağım» (Ž.Erğaliev, rež.E.Nûrsûltan), «Žuz žıldıq mahabbat» ( «Öytpese Mağžan bola ma?!.», D.Isabekov, rež.A.Kâkіševa),  «Ay men Ayša» (Š.Mûrtaza, sahnalıq nûsqa E.Žuasbek, rež.T.Âl-Tarazi), âlemdіk klassikadan - «Apalı-sіñlіlі ušeu» (A.Čehov,aud.Â.Böpežanova, rež.R.Andriasyan), «Šını hayuanat» (T.Uilyams, aud.A.Suleymenov, rež.A.Qabdešova), «Don Sezar de Bazan» (F.Dumanuar men A.D.Эnneri, aud. žâne rež. Â.Rahimov)dunielerdі  sahnaladı.

 

2015 žıldıñ sâuіrіnde qara  šañıraq teatr direktorlığına žuırda öner žolın osı sahnadan bastap, kâsіbilіktіñ biіgіne köterіlgen sahna šeberі E.Bіlâl keldі. Osı sahnada ûlı Abaydan bastap nebіr kurdelі ûlttıq žâne šeteldіk klassikalıq ta, zamanaui de rolder somdağan, bіrneše körkem film, teleserialdarğa tusken, telearnalarda qızğılıqtı bağdarlamalar žurgіzіp, T.Žurgenov atındağı Ûlttıq Öner akademiyasında šâkіrtter târbieleu іsіmen de aynalısatın belgіlі öner qayratkerі 2011  žıldan osı teatrda direktordıñ orınbasarı, al, soñğı žılı Ğ.Musіrepov teatrında körkemdіk žetekšі qızmetterіnde bolıp tâžіribe žinaqtadı. Zamana talabın, teatr ûžımınıñ arman-mûratın, tіptі akterlerdіñ mûñ-mûqtažın da іšten bіletіn E.Bіlâl teatrdıñ strategiyalıq bağıttağı žûmıstarın  žemіstі žuzege asıra bastadı. Bûl rettegі  ulken žoba - Qazaq handığınıñ 550 žıldığına Tarazdağı mereke kunderі  ašıq  aspan astında 500 adamnıñ  qa­tısuımen körsetіlgen «Qilı žol» (Ž.Erğaliev) qoyılımı. Tarihi-patriottıq  taqırıptağı bûl  alañdıq qoyılım elіmіzdіñ sahna önerі tarihındağı ğana emes, ruhani tâžіribesі orayınan da  asa sâttі megažoba deuge âbden boladı. Al, teatrdıñ ûzaqmerzіmdі žosparında «Mâñgіlіk el» ûlttıq ideyasına öz tarapınan ules qosu qarastırıladı.

2015 žıldıñ kuzіnde teatrdıñ «Qas-qağım» (rež. E.Nûrsûltan) spektaklі Qırğız elіndegі «Art-Ordo» halıqaralıq festivalіnіñ žâne «Beybarıs sûltan» (rež.U.Haninga-Beknazar)  spektaklі R.Otarbaev atındağı halıqaralıq festivaldіñ  Bas žuldelerіn žeñіp aldı.

Soñğı mausım qoyılımdarı - teatrdıñ körkemdіk žetekšіsі A.šіmovtіñ«Qaza men žaza» (I.Vovnyanko), režisser A.Maemirov qoyğan «Qoštasqım kelmeydі!..» (A.Volodin) spektaklderіn körermen žılı qabıldadı.  Al, režisser A.Kâkіševanıñ körnektі suretker І.Esenberlinnіñ «Almas qılıš» romanı želіsіmen šığarğan (sahnalıq nûsqa Â.Bağdat) spektaklі Qazaq handığınıñ 550 žıldığına žâne körnektі žazušı І.Esenberlinnіñ 100 žıldığına  layıqtı tartu boldı. Teatr repertuar basqa da mağınalı, žasampaz šığarmalarmen tolığa tusedі.

 

Qazіrgі kezeñde teatrdıñ šığarmašılıq âleuetі žoğarı. Kâsіbi režisserler tobında šığarmašılığımen keñіnen tanımal Â.Rahimov, A.Kâkіševa žâne talanttı žas buınnan E.Nûrsûltan men E. Nûrtazin bar.  Ağa buınnan A.šіmov, E.Obaev, T.Žamanqûlovtar da qoyılımdar šığaruda. Žoğarğı bіlіktі, šığarmašıl mamandardan tûratın Qoyılımdıq-körkemdіk bölіmde kezіnde talanttı suretšі F.Mûqanov, Q.Aqbaevtar eñbek etse, bugіnde  spektaklderden E.Tûyaqov, E.Âdіsbek, M.Saparovtardıñ mazmûndı šığarmašılığı tanıladı. Al, ömіr boyı osı teatrdıñ grimerі  bolıp ötken šeber B.Щerbakovtıñ, sonday-aq dıbıs bölіmіnіñ žûmısın biіk deñgeyde ûstağan E.Quantqanovtıñ šâkіrtterі  bugіnde dâsturdі žalğastırıp keledі. Dıbıs, žarıq režisserlerі, kostum bölіmі, beynebölіm, sonday-aq basqa da köptegen ceh qızmetkerlerі körkem spektakl ušіn ayanbay eñbek etedі. Al, körkem spektakldі körermenge alıp šığatın negіzgі tûlğa, ârine, akter.

Qara šañıraq teatrda qalıñ köpšіlіk özara  žarasım-uylesіm tapqan akterlіk bіrneše buın önerіn tamašalap keledі.  Bugіngі tañda, yağni 90 mausımda teatrda belgіlі öner šeberlerі A.šіmov, S.Orazbaev, N.Mıšbaeva, T.Tasıbekova, S.Qožaqova, B.Imaševa sındı ulken buın ökіlderіmen bіrge Ğ.Bayqošqarova, Q.Tastanbekov, R.Mašurova, T.Žamanqûlov, O.Kenebay, Š.Ahmetova,  M.Ötekešova, Š.Meñdiyarova, Ğ.Âbdіnâbieva, B.Žanğalieva, R.Hadžieva, T.Aralbaev, S.Merekeûlı, M.Nûrâsіl, B.Qoža, G.Žaqıp, A.Bektemіr,  A.Seytmetov, D.Temіrsûltanova, B.Qaptağay, B.Âbdіlmanov, B.Tûrıs,  Ğ.Qûlžanov, Ž.Mahanov, O.Qıyqımov, Ž.Âmіrov, M.Omarbekova, U.Seytіmbet sekіldі talanttı top tabıstı eñbek etude. Al, bugіnde kâsіbilіgі žoğarı orta buın - E.Bіlâl, D.Aqmolda, A.Boranbay, Ž.Tolğanbay, D.Žusіp, Š.Asqarova, Š.Žanısbekova, G.Tûtova, K.Šayahmetova, N. Beksûltanova, A.Sûrapbay, N.Qarabalina, B.Aytžanov, Z.Köpžasarova, B.Qažnâbieva, A.Satıbaldieva, A.Bökenbay; bûlardan keyіngі buın N.Žekenova, E.Dayırov, L.Qaldıbekova, G.Šıñğısova, T.Sağıntaev, A.Šayahmetov, Ž.Baysalbekov, B.Žaqıpbekova, A.Ömіrova, N.Âbіlov, S.Qûlımbetova, E.Tûrıs, E.Bektasov, S.Baqaeva, Z.Karmenova, A.Baqıtžanova, Ğ.Ospanov, M.Mûhtarûlı,  tağı da basqalar teatr repertuarınıñ negіzgі žugіn oydağıday köterіp keledі. Al, soñğı mausımdarda teatrdıñ akterlіk qûramı talanttı žastarmen tağı da tolığıp, olar qazіrdіñ özіnde žasına layıq bastı rolderdі sâttі orınday bastadı. Qara šañıraq teatr akterlerі іrі kinožobalardıñ, köptegen teleserialdardıñ, koncerttіk žobalardıñ sânіn kіrgіzіp, mânіn tereñdetіp žurgenі de talassız.

 

Bugіngі tañda teatrda:

 

1          - KSRO halıq artisі,

10       - Qazaqstannıñ halıq artisі,

11        - Qazaqstannıñ eñbek sіñіrgen artisі,

1          - QazKSR eñbek sіñіrgen öner qayratkerі,

21       - Qazaqstannıñ eñbek sіñіrgen qayratkerі;

1          - KSRO Memlekettіk sıylıq iegerі,

3          - QR Memlekettіk sıylıq iegerі,

3          - «Darın» Memlekettіk sıylığınıñ laureatı, 

3          - Qazaqstan Žastar Odağı sıylığı laureatı,

11        - «Serper» Žastar Odağı sıylığınıñ laureatı,

1          - Halıqaralıq «Alaš» âdebi sıylığınıñ laureatı,

2          - Žalpıûlttıq tâuelsіz «Tarlan» sıylığınıñ laureatı;

3          - «Otan» ordenі iegerі,

1          - «Barıs» ordenі iegerі,

6          - «Parasat» ordenі iegerі,

16       - «Qûrmet» ordenі iegerі,

1          - «Dostıq» ordenіnіñ iegerlerі

 

sonday-aq

6          - professor,

9          - docent,

1      - PhD doktorı

- ğılım kandidatı qızmet etedі.

 

Bugіngі tañda teatr repertuarında ûlttıq, šeteldіk klassikadan žâne bugіngі dramaturgiyadan 51 qoyılım bar. Žalpı repertuardıñ 70 payızı qazіrgі zaman taqırıbındağı pesalar.

Ay sayın stacionarda (ulken žâne kіšі zal) 30 šaqtı spektakl oynaladı. Mûnıñ sırtında ûžım oblıs, audandarğa taqırıptıq šağın gastrolderge šığadı.

Eñ alğašqı respublikadan tıs gastrolіne 1928 žılı šıqqan teatr Taškent qalasında žiırma kundey öner körsetken. Al, 1937 žılı akademiyalıq atağın alğalı berі šıqqan gastroldіk saparlarında esep žoq. Teatr akterlerі Ûlı Otan soğısına öner adamdarınıñ arnayı brigadalar qûramında da öner körsettі. Keñestіk kezeñde respublika oblıstarı men audandarınıñ barlığın derlіk aralap öner körsetken, sonday-aq sol kezdegі KSRO respublikalarınıñ  köbіnde, sonday-aq šetelderde saparda bolğan. Bіrneše ret Mâskeude tabıstı gastrol ötkіzgen. Qoyılımdarın respublika körermenderі ğana emes, alıs-žaqın šetelder körermenderі de žoğarı bağalaytın  Respublikalıq festivaldarda san ret žeñіmpaz bolğan M.Âuezov teatrı   özіnіñ biіk önerіn nebіr halıqaralıq festivaldarda da paš etіp keledі.

 

1996ž.– Egipette ötken Halıqaralıq эksperimentaldı teatrlar festivalіnen «Abılayhannıñ aqırğı kunderі» spektaklіmen žuldelі oraldı.

1999ž. – Turkі elderі teatrlarınıñ Ufada (Bašqûrtstan, Resey) «Tuğanlıq» ІІ Halıqaralıq festivalіne;

2000ž. – Germaniyada ötken «Žіbek žolı» halıqaralıq festivalіne;

2007ž. – Tâžіkstanda ötken halıqaralıq festivalğa;

2008ž. – Qazaqstan žâne Ortalıq Aziya teatrlarınıñ halıqaralıq festivalіne «Sûlu men suretšі» spektaklіmen qatısıp, Bas žuldenі žeñіp aldı;

2009ž. –  Koreyada ötken «Ûlı Žіbek žolı» halıqaralıq festivalіne;

2010ž. - Turkiyanıñ Konya qalasında ötken halıqaralıq festivalge;

2011ž. – Turkiyadağı halıqaralıq festivalge qatısıp, önerі žoğarı bağa aldı.

2012ž  - D.Isabekov dramaturgiyası boyınša ötken 1 halıqaralıq festivalğa «Žaužurek» («Baluan Šolaq») spektaklіmen qatısıp, arnayı žuldege ie boldı.

2014ž. – Belarus elіnde, Brest qalasında ötken «Belaya Veža» halıqaralıq festivalіne «Beybarıs sûltan» spektaklіn ağılšın tіlіnde oynap,  žuldelі oraldı.

2015ž. (19.04-02.05) – Turkiyanıñ Konya qalasıda ötken UІІІ «Mıñ tınıs žâne bіr dauıs» attı Turkі halıqtarı teatr festivalіnde «Sûltan Beybarıs» spektaklіmen tabıstı öner körsettі.

2015ž.(31.05.-4.06) – Resey, Tatarstan astanası Qazan qalasında ötken halıqaralıq «Naurız» turkі halıqtarı festivalіnde «Qorqıttıñ körі» spektaklіn körsetіp, žoğarı bağa aldı.

2015ž. (19-23.10) - Qırğızstannıñ «Art-Ordo» halıqaralıq festivalіnde «Qas-qağım» qoyılımımen Bas  žuldenі ielendі.

2015ž. (26-31.10)  - Atırau qalasında ötken  R.Otarbaev atındağı Halıqaralıq teatr festivalіnde «Sûltan Beybarıs» spektaklі ušіn Bas žuldenі žeñіp aldı.

 

M.Âuezov teatrınıñ tâuelsіzdіk kezeñіndegі, âsіrese,  osı ğasır basınan bergі gastroldіk karta geografiyası tım auqımdı. Ûžım Respublika Mâdeniet ministrlіgі qoldauımen, sonday-aq arnayı šaqırularmen de Reseydіñ Ombı  qalası men oblısında, Taškentte žâne respublika oblıstarı men elordamız Astanada, sonday-aq Elbasımızdıñ šağın qalalardı mâdeni qızmetpen qamtu bağdarlaması ayasında soñğı uš-tört žıl іšіnde elіmіzdіñ 7-8 šağın qalasında öner körsettі.  Sonday saparlarınıñ bіrі - teatr 2013 žıldıñ želtoqsanında Žañaözen qalasına barıp, arnayı spektakl qoyğanın, qalıñ köpšіlіktіñ erekše ıqılaspen qarsı alğanın atap ötu orındı.

Teatr 1995 žıldan bastap žıl sayın žaña qoyılımdarınıñ festivalіn  Naurız merekesі žâne Halıqaralıq teatr kunіne oray ötkіzіp keledі. Respublikamızda osı formattağı bіrden-bіr bûl  öner merekesі   žaña ideyalardı ruhani aynalımğa tusіrіp,  žaña esіmderdі ašuımen bağalı. 2010 žılğı festival körnektі aktrisa S.Mayqanovağa arnalsa, 2011 žılı körnektі akter I.Noğaybaevtıñ tuğanına 80 žıl toluına, al, 2012 žılı körnektі aktrisa Š.Žandarbekovanıñ 90 žıldığına, 2013 žılı K.Qarmısovtıñ 100 žıldığına, 2014 žılı S.Mayqanovanıñ 100 žıldıq mereytoyına arnaldı. Al, 2015 žılğı «Teatr köktemі» festivalі žıldıñ uzdіk spektaklі, uzdіk šığarmašılıq ielerіn anıqtağa öner merekesі boldı. 2016 žıldıñ naurızında 21 ret ötkіzіlgen festival qazaq önerіnіñ közі tіrі añızı, Qazaqstannıñ eñbek sіñіrgen artisі Habiba Elebekovanıñ 100 žasqa toluına arnaldı.

Teatr âr mausımında bіrneše mereytoy, šığarmašılıq kešter ötkіzedі. Bûl qatarda körnektі režisser, akter Š.Aymanovtıñ 100 žıldığı, körnektі režisser Â.Mâmbetovtіñ 80 žıldığı žâne bugіnde baqilıq köptegen körnektі sahnagerlerdі eske alu kešterіn atauğa boladı. Sonımen qatar bugіnde sahnada öner körsetіp žurgen aqsaqaldarımız ben apalarımızdıñ, orta buın akterlerіmіzdіñ šığarmašılıq kešterі, benefisterіnіñ elіmіzdіñ mâdeni-ruhani tınısında, žas ûrpaqtı іzgіlіkke târbieleude atqaratın rolі eleulі.

*   *   *

Teatrdağı san-salalıq šığarmašılıq žûmıstar bugіngі kun tınısı bolsa, kunі erteñ ol tarihqa aynaladı. M.Âuezov  teatrında 1968 žıldan berі  muzeyі žûmıs žasap keledі.  Muzeyde elіmіz önerіnіñ tarihı ušіn asa bağalı, öte qûndı tarihi эksponattar saqtalğan. Kâsіbi maman  N.Asanžanova žetekšіlіk žasaytın muzey qızmetkerlerі teatr tarihın žuyeleu, qûžattardı sûrıptau, ârturlі festivaldar, kešter, mereytoylar, özge da šaralarda arnayı körmeler ûyımdastıru, qažet kezderіnde respublikadağı özge teatr muzeylerіne âdіstemelіk-šığarmašılıq kömek körsetumen aynalısadı. Muzey T.Žurgenov atındağı Ûlttıq Öner akademiyası studentterі men BAQ, ЭBAQ ökіlderі ušіn ğılımi-aqparattıq, tâžіribelіk-tanımdıq baza bolıp otır. Muzey 2014 žılı kuzde, teatrdıñ 89 mausımınıñ ašıluında  öz žûmıs ayasın keñeytіp, körermender ušіn arnayı ašıq zalda qızmet körsete bastadı.

Teatrdıñ arnayı veb-saytı žûmıs žasaytınına bіrneše žıldıñ žuzі boldı. Žuırda sayt zamanğa say žetldіrіlіp, kontentі ûlğaytıldı. Mûnıñ özі körermennіñ teatrmen tığız baylanısta boluın qamtamasız etedі. Teatr žanınan «Sırlasu» klubı žâne fan-klubtıñ ašıluı da teatrdıñ qalıñ köpšіlіkpen tığız baylanıs žasauınıñ žâne memlekettіk ideologiyanı qalıñ bûqara arasına keñіnen nasihattaudıñ žaqsı žolı.

 

Teatr ûžımı, sahna qayratkerlerі  sahnada žâne qoğamdıq ömіrde de tâuelsіz elіmіzdіñ mûrattarın ardaq tûtadı. Bûl tûsta sahna qayratkerlerіnіñ kіtap žazu, kіtap šığaru salasındağı eñbekterі bіr töbe. Teatr alıptarınıñ dâsturіn žalğastırıp körnektі režisser  E.Obaevtan bastap körnektі akterler, A.šіmov, S.Orazbaev, T.Žamanqûlov, teatr šežіrešіsі H.Elebekova, belgіlі aktrisa T.Tasıbekova, režisserler Â.Rahimov, O.Kenebay, sınšı Â.Böpežanovalardıñ kіtaptarın önersuyer qauım, qalıñ žûrtšılıq qızığa oqidı. Teatrda dunie kešken körnektі akterlerdіñ šığarmašılığın žinastırıp, kіtap šığaru dâsturі qalıptasqan -  «Âygіlі adamdar» seriyasımen «F.Šârіpova», «Â.Moldabekov», «E.Žaysañbaev» kіtaptarı, sonday-aq R.Âuezbaeva, Ž.Medetbaev, Â.Boranbaev turalı estelіk žinaqtar žâne Š.Aymanov,  Â.Mâmbetov, I.Noğaybaev, Â.Moldabekov, E.Žaysañbaev, A.šіmov, N.Mıšbaevanıñ körkem albomdarı žarıq körіp, köpšіlіk igіlіgіne aynaldı.  Qoğam ušіn özektі mâseleler žâne öner tınıs-tіršіlіgі turalı teatr režisserlerі, akterlerі unemі respublikalıq žâne šeteldіk BAQ pen ЭBAQ-ta oy-pіkіrlerіn bіldіrіp otıradı.

Qara šañıraq  - Qazaqtıñ Memlekettіk M.Âuezov atındağı akademiyalıq drama teatrı,žoğarıda atap ötkenіmіzdey, özіnіñ osı 90 žıldıq tarihında ulken belesterden ötіp, ûlttıq önerdіñ simvolına aynaldı.Ûlttıq ruhani igіlіkterіmіzdіñ іrgetası šayqalmauına, imandılıq-adamgeršіlіk ûstındarınıñ saqtaluına eren ules qostı. Teatr ašılğan kezde ûlt ardagerlerі,  «žalpı teatr emes, qazaq halqınıñ ûlttıq erekšelіgіnen tuındaytın özіndіk kelbetі bar» teatr bolsa dep  armandasa, sol biіk arman bugіnde âbden žuzege astı. Bûl -- bugіnde baqilıq alıptardıñ, odan keyіngі bіrneše buın ökіlderіnіñ, olardıñ dâsturіn žalğastırıp kele žatqan qazіrgі öner qayratkerlerіnіñ qaltqısız da qažırlı eñbekterіnіñ žâne memleketіmіz žurgіzіp otırğan sındarlı sayasattıñ nâtižesі.

 

2016 žıldıñ 27-naurızında teatrdıñ 90 žıldıq mereytoyı ulken deñgeyde atalıp öttі. Mereytoyğa Elbası N.Nazarbaevtıñ arnayı qûttıqtau žoldap, «Ûlı Mûhtar Âuezovtіñ esіmіn ielenetіn bûl teatrdıñ tarihı tereñ ârі tamaša dâsturlerge bay žâne ûlt ruhaniyatın damıtuda alatın ornı özgeše biіk» dep atap körsettі. Teatrğa berіlgen bûl ulken bağa ulken žauapkeršіlіk žukteydі.

M.Âuezov atındağı qara šañıraq ûžım - biіk körkem öner, žaña tûrpattı mâdeniet žasau, zamanaui talaptarğa say, žaña zaman adamın qalıptastıru;  âlemdіk mâdeni-ruhani keñіstіkke erkіn enіp, ûlttıq önerіmіzdі tanıtu žolında qızmet ete beredі.

 

Âliya Böpežanova,

 âdebiet bölіmіnіñ meñgerušіsі,

QR eñbek sіñіrgen qayratkerі,

Halıqaralıq «Alaš» sıylığınıñ laureatı