Sañlaq suretker

Körnektі teatr-kino akterі, Qazaqstannıñ halıq  artisі Ânuar Boranbaev qazaq sahna önerіne ataqtı alpısınšı žılğılardan keyіn kelgen tegeurіndі buınnıñ körnektі ökіlі. Ol otız žıldıq šığarmašılıq ğûmırında  ûlttıq önerge mol qazına saldı, ûrpaqtar žadınan öšpes körkem beyneler žasadı.

Ânuar Boranbaev 1948 žıldıñ 14 naurızında Qostanay oblısı, Amangeldі audanı, Žañatalap auılında duniege keldі. Oqušı kezіnen önerge žaqın ol 1965 žılı on bіr žıldıq orta mekteptі bіtіrgen soñ Almatıdağı Auıl šaruašılığı institutınıñ studentі atanadı. Bіraq köñіl qalauı sahna bolğan soñ, bіr žıldan keyіn ol oquınan ketіp, Qûrmanğazı atındağı konserva­toriyanıñ akterlіk bölіmіne tusedі. Talanttı žas 3-kursta oqıp žurgende M.Âuezov atındağı akademiyalıq drama teatrına qızmetke šaqırıla­dı. Qara šañıraq teatrda M.Âuezov­tіñ «Tungі sarınındağı» mûğalіm Sapa, Š.Aytmatovtıñ «Ana-Žer-anasındağı» Maysalbek, Q.Mûqa­ševtіñ «Dala dastanındağı» aqın І.Žansugіrov sındı alğašqı röl­derіmen-aq teatr іrgetasın qalau­šılar, ağa buın S.Qožamqûlov, Q.Badırov, S.Mayqanova, tağı basqalardıñ ıstıq ıqılasına bölengen Ânuar Boranbaev osı sah­nada qalıptasıp östі, qazaq öne­rіnіñ körnektі tûlğasına aynal­dı.

b0c1755ac63b513e9f5181d27c2fa97b.jpg (471×342)

Belsendі de tegeurіndі šığarma­šılıq iesі teatrda žetpіske žuıq ârqilı keyіpkerdі somdadı. Ûlttıq topırağı mıqtı, tіl qûdıretіn meylіnše tereñ sezіne bіletіn žâne ruhani zerdesі öte ûšqır, asa іzde­nіm­­paz, erekše eñbekqor akterdіñ, âsіrese, dramalıq, tragediyalıq keyіpkerlerіnіñ körermenge âser etu quatı mol boldı. Onıñ M.Âuezov pes­aları boyınša qoyılğan spek­taklderdegі rölderіnіñ žönі bö­lek. Žoğarıda atalğan «Tungі sarın­d­ağı» Sapa, «Ayman-Šolpan­dağı» Arıs­tan, Maman bay, «Abaydağı» Âbdіrah­man, «Tañğı žañğırıqtağı» Toqpaev, «Qobılandıdağı» Bіrsіm­bay, «Eñlіk-Kebektegі» Kembay, «Qilı zamandağı» Prokuror, «Qaragözdegі» Sırım, Dâuletkeldі beynelerі bastı-qosalqılığına qaramastan, bârі de körkem de qûnarlı šıqtı. Onıñ keyіpkerlerі qanday âleumettіk top-tap ökіlі bolsın meylі, dara­la­nıp tûratın. Körnektі teatrtanušı B.Qûndaqbaev akter Boranbaev surettegen keyіpkerlerdіñ sahnada daralanıp, özіndіk mіnez-qûlqı, tolğanısı, körkemdіk bolmısımen šınayı šığuınıñ sebebі – akterdіñ «sahnalıq beynenіñ žandı «suretіn» salıp, «ömіrbayanın» žazuınan dep körsetedі. Bûl rette Ânuardıñ «Qara­gözdegі» Sırım beynesіn erekše atau kerek. Osı röldі žasauda ağa buınnıñ tâžіribesіn žaqsı zerdelegen akter beynenіñ özіndіk dara nûsqasın žasadı. Sırım – Ânuar sözі žalındı aqın, serі, qareketі širaq, maqsatker, kuresker tûlğa bolıp örnekteldі. Körnektі režisser Â.Mâmbetovtіñ oy-šešіm­derіn zerdeley otırıp, özіn­dіk іzdenіs, közqaraspen keletіn akterdіñ somdağan ulkendі-kіšіlі qay keyіp­kerі bolsın, mazmûndı, qûnarlı šığıp otırdı. Bayıptap qarağanda akter Ânuar Boranbaev körnektі režisser Mâmbetovtіñ suyіktі akter­lerіnіñ bіrі bolğanı anıq körі­nedі, režisser köptegen spektaklderіnde bastı, šešušі rölderdі Ânuarğa senіp tapsırıp otırğan – M.Âuezovtіñ «Qaraš-Qarašında» («Tañğı žañğırıq») Ğasır dauısı, Â.Nûrpeyіsovtіñ «Qan men terіndegі» Elaman, T.Ahtanovtıñ «Antındağı» Bögenbay, Š.Aytmatovtıñ «Aq kemesіndegі» Momın šal, «Ğasırdan da ûzaq kunіnde» Mâñgurt, Q.Mûhamed­žanovtıñ «Žat eldesіnde» Bekmırza, «Bіz perіšte emespіzіnde» Žâken Sabırbaev… Tіzіmdі žal­ğastı­ra beruge bolar edі.


Ûlttıq һâm duniežuzіlіk klassi­kalıq tuındılarda kesek rölder orındap, tarihi keyіpker­lerdі tama­ša somdağan Ânuardıñ tâuelsіz­dіk kezeñіndegі tabıstarı da qomaqtı boldı. Žanı sergek, oyı tereñ akter A.Suleymenovtіñ «Tört taqta-žaynamazında» Raysobes, B.Rimova­nıñ «Abay-Âygerіmіnde» Abay, Q.Isqaqtıñ «Žan qimağında» Mûsa, Töbe bi, Â.Kekіlbaevtıñ «Abılay hanında» Tûrsınbay, A.Ostrovskiy­dіñ «Žazıqsız ayıptılarında» Neznamov, Šekspirdіñ «Ričard III» tragediyasındağı U.Kэtsbi, «Asauğa-tûsaudağı» Lučencio, Gogoldіñ «Revizorında» Špekin, Molerdіñ «Aqımaq bolğan basım-ay!» kome­diya­­sındağı Klitandr mırza, Sotan­vil, O.Ioselianidіñ «Arbañ aman bolsında» Buhuti, A.Abdul­linnіñ «Ûmıtpa menі, kunіmde» Ser­gey, t.b. köptegen rölderі qazaq sahna önerіn ösіrgen, teatr tarihına engen obrazdar deu kerek.

Önerge qaltqısız qızmet etken san qırlı talant iesі Â.Boranbaev ûlttıq kino önerіnde de qaytalanbas qoltañbasın qaldırdı. Onıñ kinodağı asa sâttі debutі kinore­žisser Š.Beysenbaevtıñ žazušı-dramaturg D.Isabekovtіñ povesі boyınša tusіrgen «Gauһartas» filmіn­degі Tastan beynesі. Bûdan keyіn «Turksіb» filmіnde T.Rısqû­lov rölіn somdağan akter «Qazaq­film» kinostudiyasınıñ «Otqa oranğan Oral», «Aqırğı amanat» (Qasım), «Auılım Kökžotanıñ bökterіnde», «Sozaqtan šıqqan Gamlet», tağı da basqa, sonday-aq «Mosfilm» tusіrgen V.Cvigunnıñ «Bіz orala­m­ız» romanı boyınša kino­trilogiyasına, «Qırğızfilm» kinotuındılarına da tusіp, qalıñ körermenge žaqsı tanımal boldı.

Respublika radio-televidenie salasına da eñbegі sіñgen has akterdіñ qûlaqqa žağımdı qoñır unі spekta­kl­­der men kinofilmderdіñ ğana emes, köptegen tele-radiospek­taklderdіñ, habarlardıñ körkіn aštı, mağınasın tereñdettі. Bûl rette de ol qara šañıraq teatrdağı alıptar dâsturі men dârіsіn boyına žaqsılap sіñіrgen öz buınınıñ aldıñğı sapında žurdі. Žanı žarqın, peyіlі keñ, ulkenge іnі­lіk, kіšіge ağalıq tanıta alğan ol sahnada žaqsı serіktes, ömіrde adal dos, qalıñ körermenіnіñ suyіktіsі boldı.

Tağdır Ânuardı sınğa saldı. Qanša qiın bolğanımen ol moyı­may, šarbolattay šıñdaldı. Auır operaciyadan šıqqan soñ arada žıl ötpesten qasiettі sahnasına qayta oraldı. 1994 žıldıñ sâuіrіnde «Ana-Žer-ananıñ» 30 žıldıq merekelіk qoyılımında šıqtı. Bûrın Maysalbek rölіmen tanılğan akter bûl žolı poštašı šaldıñ rölіn somdadı. Sol bіr erekše kešte akter qanšalıqtı tolqısa, onı sağınğan körermenderdіñ de quanıšında šek bolmadı. Osıdan keyіn akter žeñіl baldağın ûstap žurіp A.Suleyme­novtіñ «Štat qısqartu», Q.Isqaq­tıñ «Žan qimaq», Â.Kekіlbaevtıñ «Abılay han», E.Zamyatinnіñ «Edіl patša», A.Bekbosınnıñ «Soñğı sezіm», A.Tasımbekovtіñ «Kebenek kigen arular», tağı da basqa pesalar boyınša spektaklderde âdemі öner körsettі. Sonımen qatar has šeber T.Žurgenov atındağı öner akademiya­sında studentterge akterlіk šeber­lіkten dârіs oqıp, özіnіñ šeberlіk sırlarımen bölіstі.

Özі de, önerі de körkem azamat suret­kerlіk žâne azamattıq tûlğası­na kіršіk tusіrmey, mazmûndı da saf önerіmen ûltınıñ ruhani kemelde­nuіne ulken ules qostı. Onıñ mazmûndı da abıroylı öner žolı men adami bolmısı ûrpaqtar žadınan öšpek emes. Bugіngі tañda Qazaqstannıñ halıq artisі, körnektі teatr žâne kino akterі Ânuar Boranbaevtıñ esіmі tuğan audanınıñ ortalığındağı mektepke žâne Arqalıq qalasındağı kinoteatrğa berіlgen. Onıñ ömіrі men önerіnen sır šertetіn, belgіlі žurnalist-žazušı Qaysar Âlіmnіñ «Akter tağdırı» attı kіtabı 2008 žılı žarıq kördі. Âliya BÖPEŽANOVA, Teatrdıñ âdebiet bölіmіnіñ žetekšіsі, Qazaqstannıñ eñbek sіñіrgen qayratkerі


www.aikyn.kz