SÂBIT ÂBDІHALIQOV, M.Âuezov atındağı Qazaq memlekettіk akademiyalıq drama teatrı direktorı: ALĞA ŽILŽU, ŽAÑARU – ÖNER ÛŽIMINA TÂN QASIET

– Qazaq önerіne ölšeusіz eñbegі sіñgen talay sañlaqtıñ öšpes іzі qalğan, közі tіrі añız tûlğalar âlі de ter tögіp žurgen qara šañıraqqa basšı bolıp kelerde žureksіnbedіñіz be?
– Sûrağıñız orındı. Âuezov teatrı – ûltımızdıñ ruhani mâde­nietіn âlemdіk deñgeyde tanıtqan ûlı tûlğalardıñ mañday terі tamğan kielі qara šañıraq. Qazaq önerіnіñ kielі qara šañırağı.Alğašında Asanâlі šіmov, Sâ­bit Orazbaev, Nuketay Mıšbaeva, Torğın Tasıbekova, ûstazım Esmûqan Obaev sındı mısı bar maytalmandardıñ arasında qızmet іsteuge žureksіngenіm ras. Sebebі, bûl qara šañıraqtıñ basšısı bolu asqan žauapkeršіlіktі talap etedі. Žûmısımdı abıroymen atqara almasam – özіme sın. Menіñ tusіnіgіmde, direktor degen – qızmetšі. Alğaš kelgenіmde: «Men basqaruğa emes, Sіzderge, qara šañıraqqa qızmet etuge keldіm», – degen bіr-aq auız söz ayttım. Âuezov teatrın žetken biіgіnen ârі qaray biіktetu, dûrıs bağıtta žûmıs іsteu, qazaq teatrınıñ ulgіsі bolatınday deñgeyge žetkіzu, sözsіz, öte auır žuk.
– 93-mausım Âuezov teat­rı ušіn qanšalıqtı tabıs­tı boldı? Ataq-abıroyı aspandağan, dubіrge tolı dañğıl žoldı qalay žalğastırıp âkettіñіz?
– Mûnda kelgenіme segіz aydan asıptı. Ötken 93-mausım teatr ûžımı ušіn tabıs­tı boldı deuge tolıq negіz bar. Körermenge bes žaña qoyılım ûsındıq. Olar: «Ğasırdan da ûzaq kun», «Anna Karenina», «Ûlım, sağan aytam…», «Suyіktі menіñ ağatayım», «Qobılandı». Barlıq qoyılımdı körermen žaqsı qabıldadı. Sonıñ іšіndegі «Suyіktі menіñ ağatayım» spektaklіmen (avtorı – A.Čehov; Â.Kekіlbaevtıñ audarması) sâuіr ayında Dağıstanğa barıp, Kaspiy žağalauı elderіnіñ arasındağı ûlttıq teatrlardıñ bіrіnšі halıqaralıq festivalіnde «Ulken formadağı uzdіk spektakl» atauımen bas žuldenі žeñіp aldıq. Al «Uzdіk âyel beynesі» nominaciyasına teatr aktrisası Žanel Maqažanova layıqtı dep tanıldı. Sâuіr ayınıñ ayağında Budapeštte ötken I.Madač atındağı
V halıqaralıq festival-kezdesuge qatıstıq. Teatrlardıñ tâžіribe almasuı turіnde ötken bûl šarada Iran-Ğayıptıñ «Qor­qıt» spektaklіn qoydıq. Qalıñ köpšіlіk öne­rіmіzdі öte žoğarı bağaladı. Qoyılımnan keyіn körermen bіzben – avtormen žâne šığarmašılıq ûžımmen kezdesu ötkіzdі.
Teatrımızdıñ körkemdіk ke­ñesіnde talqılap, žıl sayın ötkіzіletіn, žiırma žıldan asa tarihı bar dâsturlі «Teatr köktemі» festivalіn biıl žañaša «Qara šañıraq-2019» atauımen ötkіzdіk. Яğni, bіz «qara šañıraq» degen qasterlі attı mañdayımızğa «žarqıratıp tağıp aluğa» âreket etіp žatırmız. Onıñ ustіne,
«Teatr köktemі» degen atauına sâykes festivaldі tek köktemde ötkіzu kerek. Al «Qara šañıraq» atauımen qaržı mâselesі siyaqtı žağdaylarğa baylanıs­tı kez kelgen uaqıtta ötkіzuge boladı. Endі osı bastamanı «Qara šañıraq-2020» dep ârі qaray žalğastıru oyda bar.
Tağı bіr atqarğan іsіmіz – 14 naurız kunі teatrımızda qalalıq deñgeyde ötken «Ûlı Dalanıñ ûlı kunі – Naurız» toyı. Merekelіk duman qaladağı öner ûžımdarınıñ «Körіsu dâsturіmen» bastaldı. Körіsuge kelgen teatrlar köšіn, ârine, Kielі qara šañıraq qarsı aldı. Bûl šarada on ekі aydıñ quıršaq kiіmderіn kigen teatr artisterі 800 baldırğanğa sıylıq tarattı. Sonday-aq, «BAQ ökіlderі men öner žûldızdarı» alleyasınıñ ašılu râsіmі öttі.
Al bûl žolğı teatr mausımın Qazaqstannıñ Eñbek sіñіr­gen qayratkerі, režisser Nûrqanat Žaqıp­baevtıñ sahnalauımen M.Âuezovtіñ dramalıq dastanı – «Qobılandı» spektaklіnіñ premerasımen žaptıq.

«Suyіktі menіñ ağatayım» spektaklіnen körіnіs

– Qazіr qay teatrdıñ da ökіlі körermen azdığın qınžıla aytadı. Sіzdіñše, teatr önerіn alğa bastırudıñ, körermendі teatrğa tartudıñ žolı qaysı?
– Ârine, körermendі qızıq-tıru ušіn žaqsı qoyılım ûsı-nuımız kerek. Soñğı 4-5 žılda elіmіzdіñ Mâdeniet žâne sport ministrlіgіnіñ teatrlarğa qoldau körsetuі žaqsardı. Teatrlar šetelderge šığıp, bayqaularğa qatısıp, žuldemen oralıp žur. Korey, nemіs, ûyğır t.b. bіrneše ûlttıq teatrlar akademiyalıq degen dârežege ie boldı. Žalpı, qazіr elіmіzde teatrlardıñ žûmısı alğa basıp keledі. Âytse de, bіzge žetіspeytіnі – körermendі qızıqtıru, tartu. Sebebі, bіz eñ aldımen körermennіñ žağdayın žasauımız kerek. Osı orayda, körermen žûmısınan šığıp, ulgerіp keluі ušіn qoyılımnıñ bastalu uaqıtın 18.30-dan 19.00-ge auıstırdıq. Bûl da teatrğa kelušіler sanınıñ artuına âser ettі. Körermen «bugіn teatrğa barar em, balama qaraytın adam žoq» demes ušіn nemese balamen kelgenderі özge körermenge, akterlerge kedergі keltіrmes ušіn teatrımızdıñ kіru zalınan «balalar bûrıšın» ašsaq deymіz. Onda oyınšıqtar men buldіršіnderge qarap tûratın qızmetkerler boladı. Körermen spektaklge kіrerde balasınıñ atı-žönіn žazıp, sol žerge qal­dı­rıp, alañsız qoyılım tamašalay aladı.
Onıñ ustіne, teatr – qoğammen tığız baylanısta žûmıs іsteytіn, memlekettіñ ideologiyasın tіke­ley halıqqa žetkіzetіn altın köpіr. Ğ.Musіrepov teatrınıñ basšılığındağı kezіm. Latın âlіpbiіne köšu žönіnde žûmıs bastalğanda, dramaturgterge osı taqırıpta balalarğa arnalğan pesa žazudı tapsırdım. Söytіp, bіz latın âlіpbiіn «Ârіpter âlemі­ne sayahat» attı tanımdıq spek­takl arqılı nasihattadıq. Ministrlіktіñ qoldauımen gas­trol­dіk saparlarğa da šıqtıq.
Sonımen qatar, dala teatrı­nıñ negіzіnde žaña ârі erekše formada Bayğali Esenâlievtіñ «Bazarıñ tarqamasın» spektaklіn ašıq aspan astında sahnaladıq žâne qalalıq âkіmšіlіktіñ tapsırısımen Qala kunіnde ortalıq sayabaqta da qoydıq. Ârі qaržı taptıq, ârі körermenge žaqınday tustіk. Atalğan spektakldі Atırau oblısı da Naurız meyramına oray sahnalau ušіn qomaqtı qaržı bölіp, arnayı šaqırğan.
Men režisserlerdі sırttan emes, іšten іzdedіm. Žastarğa mum­kіndіk berdіm. Öytkenі žastar­dıñ közqarası basqaša. Qazіrgі körermenge, qazіrgі qoğamğa ža­qın. Aldımen özіndіk žûmıs retіnde öz aramızda qoyıldı. Žûl­dızbek Žûmanbaydıñ «Ma­habbat hattarı», Erlan Kârі­baevtıñ «Qûpiyası», Daniyar Bazar­qûlovtıñ «Šıñırauı» siyaqtı körkemdіk keñeske ûna­ğan qoyılımdar teatr repertua­rına engіzіldі. Яğni, teatr öne­rіn örіstetudіñ, körermendі teatr­ğa tartudıñ bastı žolı – žañašıldıq.
– Körermendі teatrğa tartudıñ qanday žaña žoldarın ûsınar edіñіz?
– Âlemdіk tâžіribede pârmen­dіlіgіn tanıtıp, talay tuyіndі mâselelerdі šešіp kele žatqan sala – menedžment. Al onıñ alğašqı qadamdarınıñ bіrі – žarnama. Oğan kuš beretіn – bûqaralıq aqparat qûraldarı. Halıqtı teatrğa qızıqtıru maqsatında TV-radiomen žâne gazet-žurnaldarmen tığız baylanıs­ta žûmıs іstep, ûlt ruhaniyatınıñ erteñі ušіn žasalatın auqımdı žobanı qolğa almaq niettemіn. Barğa qanağattan görі, alğa žılžu, іzdenu – öner mamandarına tân qasiet. Sondıqtan 2020 žıldıñ 27 naurızınan bastap žıl sayın dâsturlі turde ötkіzіlіp tûratın «Premera kunі» attı memlekettіk deñgeydegі žoba dayındaudamın. Bârіñіzge belgіlі, Ûlttıq dombıra kunіnde elіmіzdіñ barlıq öñіrіnde qazaqtıñ qara dombırası kumbіrleydі. Sol siyaqtı nege 27 naurız – Halıqaralıq teatr kunіn memlekettіk teatr kunіne aynaldır­mas­qa?! Sol kunі elі­mіz­de­gі ârturlі žanrdağı 56 teatrda 56 premera qoyılsa deymіn. Bûl Ginnester kіtabına enetіn âlem žañalığı bolarına kumânіm žoq. Basšılardan bastap žalpı halıqtıñ teatrğa baruın dâsturge, tіptі merekege aynaldırar edіk. Bukіl BAQ sol kunі tek teatr turalı aytıp, tіkeley эfirden körsetetіn boladı. Kelesі žılı poэziya patšası – ûlı Abaydıñ tuğanına 175 žıl toladı. «Bala Abay», «Žas Abay», «Abay men Toğžan» siyaqtı turlі taqırıptarda 56 teatrda tugel Abayğa arnalğan žaña spektakl qoyılsa, nûr ustіne nûr emes pe?! Prezidentіmіz Qasım-Žomart Toqaev keler žılı Altın Ordanıñ 750 žıldığı ekenіn, soğan baylanıstı Altın Orda tarihın, Žošı han beynesіn nasihattau žönіnde ayttı. Bûl da tamaša taqırıp. Odan keyіngі žılı erkіn taqırıpqa auısuğa boladı. «Premera kunі» attı akciyamız žıl sayınğı dâsturge aynalsa, körermen men teatr arasında tığız baylanıs ornaydı. 27-sі kunі teatrğa bilet bolmay qalsa, premeranı ârі qaray 5-10 kunge sozuğa da boladı. Eger osı šara memlekettіk deñgeyde žuzege asatın bolsa, bûğan oblıs basšıları da ayanbay atsalısadı. Teatr žûmısı alğa basadı. Sol arqılı âr aymaqtıñ basšısı mâdeniet salasına qanšalıqtı köñіl bölіp otırğanın, aymaq tûrğındarınıñ teatrğa baru deñgeyі qanday ekenіn bіluge boladı.
Prezident Qasım-Žomart Kemelûlı Qazaqstan halqına žoldauında mâdeniet salasında qızmet atqaratın azamattarğa, sonıñ іšіnde teatr mamandarına da žetkіlіktі deñgeyde köñіl bölіnuі tiіs ekendіgіn tіlge tiek ettі. Яğni, memleket tarapınan teatrğa kömek körsetіlіp žatır, közqarası dûrıs. Bastısı, bіz qoğammen tığız baylanıs ornatatın deñgeyge žetuіmіz kerek. Sonıñ közіn tapqanımız žön.
– Almatılıq körermen žaña mausımda qanday žaña qoyı­lımdardı tamašalay aladı?
Bûrın Ğ.Musіrepov atındağı balalar men žasöspіrіmder teatrınıñ âr mausımı «Qozı-Körpeš – Bayan sûlu» spektaklіmen, al M.Âuezov atındağı Qazaq memlekettіk akademiyalıq drama teatrınıñ âr mausımı «Abaymen» ašılıp, «Abaymen» žabılatın. Menіñ tusіnіgіmde, mausım ašılğanda žañalıq boluı kerek. Ğ.Musіrepov teatrında mausımdı premeramen aštıq žâne teatr ûžımı men ketkennen keyіn de sol dâsturdі žalğastırıp žatır. Dâl solay Âuezov teatrına da özgerіs engіzdіm. Mûnda ötken 93-mausımdı «Qobılandı» spektaklіnіñ premerasımen žaptıq. Endі aldağı žaña mausımdı žaña qoyılımmen ašamız. Qazan ayınıñ 17-sі kunі 94-mausımnıñ alğašqı premerası – režisser Alma Kâkіševanıñ sahnalauımen Turgennіñ (Grigoriy V.Tomskiy) «Atilla men Aэciy» spektaklі qoyıladı. Bіz âleumettіk želі arqılı da körermenmen baylanısımızdı kušeytudemіz. Halıqtıñ sûrauı boyınša žaña mausımda arağa tört žıl salıp, Tınımbay Nûrmağambetovtıñ «Bes boydaqqa bіr toyı» žaña akterlіk qûrammen sahnalanadı (režisserі – Â.Rahimov). Sonday-aq, kö­rermen qa­ra­ša ayında teat­r­ı­mızdıñ sahnasınan «Qar qızı» premerasın tamašalaytın boladı (avtorı – O.Bökey; režisserі – Ž.Žûmanbay).
Žağımdı žaña­lığımızdıñ tağı bіrі retіnde körkemsöz maydanında batıldıq pen ûltžandılıq, namıs­qoylıq pen adamgeršіlіk biі­gіnen körіngen ruhtı aqın Fariza Oñğarsınovanıñ 80 žıldığına oray «A+A produserlіk orta­lığımen» bіrlesken «Fariza» spektaklіnіñ tûñğıš ret sahnalanuın atap ötuge boladı. Qoyılım akterlerі M.Âuezov atındağı Qazaq memlekettіk akademiyalıq drama teatrı, Q.Quanıšbaev atındağı Qazaq memlekettіk akademiyalıq muzıkalıq drama teatrı žâne Ğ.Musіrepov atındağı Qazaq memlekettіk akademiyalıq balalar men žasöspіrіmder teatrlarınan іrіktelіp alınğan. Elіmіzdіñ mañdayaldı teatr artisterіnіñ bіr sahnada öner körsetuі – körermen ušіn, žalpı halıq ušіn ulken žañalıq boları sözsіz.
Sonday-aq, 2020 žılı «Atilla men Aэciy» spektaklіmen Italiya­da ötetіn festivalge šaqırtu alğanımızdı da maqtanıšpen ayta alamın.
– Âñgіmeñіzge raqmet!

https://qazaqadebieti.kz/21731/s-bit-bdihaly-ov-m-uezov-atynda-y-aza-memlekettik-akademiyaly-drama-teatryny-direktory-al-a-zhylzhu-zha-aru-ner-zhymyna-t-n-asiet

Sûhbattasqan
Mâdina SERІKQIZI