Abay

M.Âuezov atındağı Qazaq memle­kettіk akademiyalıq drama teatrınıñ 90-mau­sımınıñ šımıl­dığı «Abay» qoyılımımen ašıldı.
1940 žılı A.Toqpanovtıñ, 60 žıl­da­rı Â.Mâmbetovtıñ, 90 žıldarı Ž.Hadžievtіñ, B.Atabaevtıñ, 2010 žıldan E.Obaevtıñ sahnalauımen qoyılğan tuındı âdemі žalğasın tauıp keletіnіn ayta ketu kerek.

Zamanında âr režisser, akter aqın žanın âr qırınan aštı, âr kezeñnіñ öz Abayı, öz körermenі boldı. Ûlı Abaydıñ aqındıq qayratkerlіk tûlğası uaqıt ötken sayın âr qırınan ašıla tusetіn žûmbaq qûbılıs ekenі sözsіz. «Men bіr žûmbaq adammın, onı da oyla» dep özі žırlağanday, danıšpandığınıñ arqasında zamannıñ bağıt-bağdarın, örkeniettіñ bastauların žete tusіnіp, tuğan halqın bіlіm-ğılımğa šaqırdı. Šâkіrtterіne adamgeršіlіktі tu etudі uyretіp, soqtıqpalı, soqpaqsız ğûmır keštі. Osınday beynenі sahnağa alıp šığu bağı men babı qatar šapqan öner iesіne ğana bûyıratını anıq. Qoyılımnıñ qou­šı režisserі – QR halıq artisі, pro­fessor E.Obaev, qoušı-suretšіsі – QR eñbek sіñіrgen öner qayratkerі E.Tûyaqov, hormeyster – Ğ.Erekešev, koncertmeyster – L.Aldiyarova boldı. Abay rölіn – QR eñbek sіñіrgen öner qayratkerі Erlan Bіlâl somdasa, qoyılımğa QR eñbek sіñіrgen öner qayratkerі D.Žusіp, Ž.Baysalbekov, B.Aytžanov žâne t.b akterler qatıstı.
Biılğı mausımda sahnalanğan «Abay» qoyılımı žaña zaman talabı­na say boluımen erekše­lendі. Abay bey­nesіn ašuda ârturlі körkem tâsіlder qoldanılğanın da añğaruğa boladı. Osı orayda qoyılım turalı teatr sınšısı Âliya Böpežanovanıñ, qoušı-režisser Esmûhan Obaevtıñ, Abay rölіn somdağan akter Erlan Bіlâldіñ pіkіrіn bіlgen edіk.

Âliya BÖPEŽANOVA, 
teatr sınšısı:

– Abay filosof, aqın retіnde osı uaqıtqa deyіn bіrneše ret sahnalandı. Al bûl qoyılımda žaña zamannıñ bas­tauı bolğan žaña ideyalar, Abaydıñ soñınan ergen šâkіrtterі körіnedі. Abaydıñ šâkіrtterі arqılı Abaydıñ beynesі sâttі ašılğan. Qoyılımnıñ tağı bіr erekšelіgі – mûnda Abaydıñ elge tanımal ânderі šırqaladı. Bûl ânderdіñ barlığın teatr artis­terі özderі orındaydı. Mâselen, Âygerіm rölіndegі talanttı aktrisa Dariya Žusіp «Tatyananıñ ânіn» orındap, tek oyınımen ğana emes, âdemі dauı­sı­­nıñ âuezdіlіgіmen de köpšіlіk köñі­lіnen šıqtı.
Režisser Esmûhan Obaevtıñ halıqtıq ideyalarğa erekše ­nazar audarıp, Abaydıñ sazgerlіk qabі­letіne, yağni muzıkalıq dunie žasauğa mân bergenіn bayqau qiın emes. Abaydıñ kureskerlіk qırı tolığımen ašılğanın aytar edіm. Qoyılımnıñ tağı bіr erekšelіgі, köpšіlіk rölderdі orta buın žas akterler somdaydı. Âr akterdіñ röldі ašudağı іzdenіsі, tınımsız eñbegі körіnіp tûr. Ârine, sırt közge köñіl-kuy âserlerі öte köp bolıp körіnuі mumkіn. Alayda pesanıñ qûrılımı, tûžırımı nadandıqpen kuresken Abay beynesіn žetkіzuge bağıttaladı. Qoyılımnıñ suretšіsі Erlan Tûyaqovtıñ sahnadağı žarıqtı beruge köp mân bergenіnіñ özі ûlı dalanıñ körіnіsіn šarttı sahna arqılı surettep tûr.

Esmûhan OBAEV, 
qoušı-režisser, QR Halıq artisі:

– Men özіmnіñ režisserlіk tâžіribemde «Abay» qoyılımın bes ret sahnaladım. Žaqında Astana qalasında «Astana Operada» «Abay» operası qoyıldı. Orındaušılarğa Abaydıñ âr ânіn žurekpen sezіne bіlu kerektіgіn ayttım. Abaydıñ ârbіr tuındısında ömіrge degen tereñ sır žatır. Ol 59 žıl ğûmır kešіp, Geteden bastap, Lermontov pen Puškinderdі audarıp, halıqqa žetkіzіp kettі. Sondıqtan Abayğa arnalğan pesa öz bolmısın, qûndılığın žoğal­t­pay­tın šığarma. Onı qoyğan režisser, röldі somdağan akter de osını sezіnu kerek. Abay âlemіne sayahattap qaytu, Abay obrazına kіru ekіnіñ bіrіnіñ qolınan kelmeydі. M.Âuezov teatrında Abaydı bes ûrpaqtıñ artisterі qoyıp keledі. Bûğan deyіn Qalibek Quanıšbaev, Qapan Badırov, Mâlіk Surtіbaev,Idırıs Noğaybaev oynasa, endі, mіne, bіzdіñ Erlan Bіlâl men Azamat Satıbaldı somdaydı. Bûl – artistіñ šınayı šeberlіgіn körsetetіn röl. Eger sіzdіñ іškі žan dunieñіz bay bolmasa, Abaydı somdauğa ešqanday haqıñız žoq. Abaydı intellektualdıq dârežesі biіk, akterlіk šeberlіgі mığım, oydı, qiyaldı žetkіze bіletіn artist qana alıp šığadı.

Erlan BІLÂL, 
Abay rölіn somdağan akter:

– Abay bіzge öz šığarmaları arqılı köp qazına qaldırğan tûlğa. Onıñ basınan ötken qiın tağdırın sahnada žetkіzu oñay emes. Men somdağan Abay suret emes, ol ömіr­degі Abay, basınan kešken tağ­dırı. Qayğığa žurek sızdaydı. Abaydıñ sonšama qasіret šeguі, qayğığa batuı dunieden ötken balasınıñ žolın žalğastıratın adam bolğandığınan. Ol žay ğana balası, šâkіrtі emes, olar žuzden žuyrіk, mıñnan tûlpar edі. Abay balalarınan, šâkіrtіnen ayırılğannan keyіn auır qayğı šekkenі belgіlі. Köp ûzamay özі de dunie salğan. Sondıqtan onıñ boyındağı mûñ, qasіret pen uayım bolašağı men umіtіnen ayırıluınan. Balaları – Abaydıñ armanın žeteleytіn adamdar edі. Solardan ayırılğannan keyіn qattı qayğığa berіlіp, quatın žoğalttı, ömіrі uzіldі. Köre almaušılıq, qiyanat žasau, ûrlıq-zorlıq žasau qay zamanda bolsın bolğan. Qoyılım žas­tardı Kerіm siyaqtı eškіmge qiyanat žasamay,talaptı, eñbekqor, bіlіmdі boluğa šaqıradı.
Abaydıñ šığarması, Abaydıñ atı, ğibratı mâñgіlіk. Qazaq barda Abay mâñgі žasay beredі.

Aqbota ISLÂMBEK

“Ana tіlі” gazetі