Tûñğıšbay Žamanqûlov

Aldağı qoyılımdar:

Ökіnіške oray qoyılımdar tabılmadı

Žamanqûlov Tûñğıšbay Qadırûlı (T. âl-Tarazi) – akter, režisser, pedagog, QR Halıq artisі, Memlekettіk sıylıqtıñ laureatı, «Qûrmet» ordenіnіñ iegerі, önertanu ğılımınıñ kandidatı, Qazaqstan Teatr qayratkerlerі odağınıñ törağası.

1948 žž. Žambıl oblısı Bayzaq audanı Abay (bûrınğı Žañasaz) auılında duniege kelgen.

1973 ž. Almatı Memlekettіk Qûrmanğazı atındağı Öner institutınıñ (qazіrgі Ûlttıq konservatoriya) akterlіk fakultetіn, prof. H. Bökeevanıñ žetekšіlіgіmen bіtіrdі.

1970 žıldan M. Âuezov atındağı akademiyalıq drama  teatrınıñ akterlіk qûramında.

Sahnadağı negіzgі rolderі:

Ûlttıq žâne zamanaui qazaq dramaturgiyasında–  Q.Mûhamedžanovtıñ «Böltіrіk börіk astında»  Arıstan (rež. Â. Mâmbetov), M. Âuezovtіñ «Tañğı žañğırığında» Baqtığûl (sahnalıq nûsqa Q.Isqaq, rež. B. Omarov),  T. Ahtanovtıñ «Žoğalğan dosında» Mırzahmet (rež. Â. Mâmbetov), D. Isabekovtіñ «Kіškentay auılında» Demesіn (rež. S. Asılhanov), N. Âbutalievtіñ «Öttіñ, duniesіnde» Mahambet (rež. Â. Rahimov), M. Âuezovtіñ «Ayman-Šolpan», «Qaragözіnde» Basıbar, Sırım (rež. Â. Mâmbetov), «Abılaydıñ aqırğı kunderіnde» Abılayhan (avtor žâne rež. M. Bayserkenov), Â. Kekіlbaevtіñ «Abılay hanında» Abılay, Š. Qûsayınovtіñ  «Ukіlі Ibırayında» Aqan serі (rež. B. Atabaev), Q. Isqaq pen Šahimardennіñ «Qazaqtarında» Žânіbek han, «Tomirisіnde»  Kir patša (rež. T. âl-Tarazi), Mâdina Omarovanıñ «Kömbe nannıñ dâmіnde» Diuana šal (rež. A.Kâkіševa) .

Âlemdіk klassika men zamanaui dramaturgiyada –  R. Turinnіñ «Eskertkіšіnde» Яkov, Š.Aytmatovtıñ  «Ğasırdan da ûzaq kunіnde» Âbutâlіp (rež. Â. Mâmbetov), I. Sûltanov,  Ûyğınnıñ «Âlіšer Nauaiında» Âlіšer Nauai (rež. A. Toqpanov), Gogoldіñ «Revizorında» Hlestakov, L. Durkonıñ «Эlektra – suyіktіm menіñde» Orest, M. Bulgakovtıñ «Žendetterіnde» Ludovik HІV (audarğan A. Suleymenov,  rež. V.Mažurin), A. Čehovtıñ «Suyіktі menіñ ağatayımda» Astrov (aud. Â. Kekіlbaev rež. Â. Mâmbetov), Šekspirdіñ «Uliy Cezarında» Brut (rež. Q. Žetpіsbaev), Sofokldıñ «Эdip patšasında» Эdip (aud. H. Erğaliev, rež. Â. Mâmbetov), K. Aširdіñ «Qabıl – Adam ata perzentіnde» Adam (avtor žâne rež. K.Ašir, aud. M. Aqdâuletûlı). Akter žasağan sahnalıq tûlğaları âleumettіk mіnezdemesіnіñ dâldіgі ârі sırtqı keskіn-kelbetіnіñ ayqın šešіm tabuımen, barlıq žanrda âmbebaptığımen erekšelenedі.

T.âl-Tarazi 1993-2001ž ž. aralığında M. Âuezov teatrınıñ direktorı ârі Körkemdіk keñesіnіñ törağası bolğan kezіnen režissuramen tabıstı aynalısa bastadı.  Teatrda «Turandot hanšayım» (K. Gocci,1994), «Tûzdı šöl» (M. Ğaparov,1995), «Tomiris» (Šahimarden, 2000), «Qazaqtar»  (Q. Isqaq, Šahimarden 2006), «Aršın mal alan» (U. Gadžibekov, 2010), al, Batıs Qazaqstan oblıstıq teatrında «Bonaparttıñ uylenuі» (D. Isabekov, 2006) spektaklderіn ulken tabıspen qoydı.

Körnektі akter kino salasında da köptegen körkem beyne žasadı. Atap aytqanda: Čekist («Otqa oranğan Oral», rež. M. Begalin,1974), Tâñіrbergen («Qan men ter», rež. Â.Mâmbetov, 1979), Âbіlqayır («Žaušı», rež. Â. Mâmbetov,1980), Orazmergen («Aqırğı asu», rež. A. Tâžіbaev,1981), Âzіmhan («Qaralı sûlu», rež. E. Šınarbaev, 1983), Âbіlqayır («Han Âbіlqayır», 1993), Qayırhan («Otırardıñ kuyreuі», rež. A. Âmіrqûlov, 1991), Qûnanbay («Žas Abay», rež. A. Âmіrqûlov, 1995), Šonay («Sardar», rež. B. Qalımbetov, 2002), Âbіlqayır han («Köšpendіler», rež. I.Passer, S. Bodrov,T. Temenov, 2004), Temіr («Kökbörі sertі», 2006), t.b.

T.Žamanqûlov – žan-žaqtı öner iesі. «Tamaša» oyın-sauıq otauınıñ negіzіn qalaušılardıñ bіrі. Leningrad (qazіrgі Sankt-Peterburg) qalasında 1979 ž. ötken VІ  Bukіlodaqtıq эstrada artisterі konkursınıñ diplomantı. 2006 ž. 27 qazanda Respublika Sarayında эstrada artisі retіndegі žeke koncertі ulken tabıspen öttі. 

Teatrtanu salasına da ulesіn qosıp žurgen T. Žamanqûlov «Ûlttıq teatrdı damıtudağı šešendіk önerdіñ ornı» taqırıbında dissertaciya qorğap, önertanu kandidatı ğılımi dârežesіne ie boldı (2007). Özі žâne sahnalas ârіptesterі, žalpı öner žayında žazılğan «Naz» (2001), ğılımi-publicistikalıq «Söz» attı ekі tomdıq (2008) kіtaptıñ avtorı. Ûstazdıq qızmetіn de tabıstı atqarıp keledі.   Šâkіrtterі respublika teatrlarında žemіstі eñbek etіp žurgen T. Žamanqûlov Qazaq Ûlttıq T. Žurgenov atındağı Öner Akademiyasınıñ  professorı.

Qazaqstan Lenin komsomolı sıylığı laureatı (1980), QazKSR eñbek sіñіrgen artisі (1982), QR halıq artisі (1992), QR Memlekettіk sıylığınıñ laureatı (1992), «Parasat» ordenіnіñ iegerі (2008), «QR tâuelsіzdіgіne 20 žıl» merekelіk medalіnіñ iegerі (2011), “Dostıq” ordenіnіñ iegerі (2015).

Žambıl oblısınıñ (2006), osı oblıstıñ  Bayzaq audanınıñ (2005) Qûrmettі azamatı.