БАҚ біз туралы

«Дон Сезар де Базан»

Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театры жаңа маусымның тағы бір үздік туындысын көрермен назарына ұсынды. Бұл жолы режиссер, ҚР еңбек сіңірген қайраткері Әу­бәкір Рахимов француз драматургтері Ф.Дюмануар мен А.Эннеридің «Дон Сезар де Базан» комедиясын сахналады.
XIX ғасырдың ортасында, яғни, 1843 жылы Парижде француз драматургтері Ф.Дюмануар мен А.Эн­неридің «Испандық ақсүйек» («Дон Сезар де Базан») атты пьесасы Парижде қойылды. Мұнан кейін аталған шығарма дүниежүзілік классикадан өз орнын алған қомақты шығарма ретінде әлемнің әйгілі театрларында әйгілі актерлердің сомдауымен кеңінен қойыла бастады. Сөйтіп, француз драматургтері осы шығарма арқылы бүкіл Еуропа жұрт­шылығын театрға ынтық еткен деседі. Ал, қазақ театры тарихында бұл шығарманың сахналануы алғаш рет. Маритана мен Дон Сезардың тамаша махаббаты жайындағы бұл «Испандық ақсүйек» спектаклі Ресейде алғаш рет 1856 жылы орыс тілінде Мәскеудің Кіші театрында қойылған. Ал, «Дон Сезар де Базан» деген атпен алғаш рет В.Комиссаржевский атындағы Ленинград драма театрында 1949 жылы Владимир Кожичтың режиссерлығымен көрермен назарына ұсынылған екен.
ҚОЙЫЛЫМ АЛДЫНДА
Спектакль басталмас бұрын, шы­ғар­машылық ұжым журналис­тер­мен жүз­десті. Кездесуде француз драматург­тері Ф.Дюмануар мен А.Эн­не­ридің «Дон Сезар де Базан» коме­дия­сын сахналаудағы режиссердің мақ­са­ты, онда таңдалып алынған образ­дар, қойылымның бүгінгі заманмен үйлесімділігі, спектакльге да­йындық ба­рысында орын алған қы­зықты жайт­тар сөз болып, режиссер Әубәкір Ра­химов пен актер Жоламан Әміров журналистердің сұрақтарына жауап берді.
Шетел туындысын ұлт менталитетіне сай шебер жеткізу режиссерге жүктелетін міндет. Ал, сол шығарманы көркейту, көрерменге ұғынықты етіп жеткізуде актерлердің шеберлігі ма­ңызды. Аталған спектакльде шығарма оқиғасының жеңіл әрі көрерменге түсінікті болуы үшін режиссер Әубәкір Рахимовтың барын салғандығы көрініп тұр. Ал, комедия жанры жеңіл жанр деп есептелгенімен, ондағы айтар ой­дың түсінікті, ойынның көрерменге нанымды шығуында актерлердің еңбегі ерекше. Шығармадағы негізгі салмақ та соларға түскен. Кәсіби шеберлікпен рөлді сомдап қана қоймай, классикалық шығарманы жоғары деңгейде орындау, кәсіби бишілермен тең дәрежеде биді қою үлкен жауапкершілікті талап етері анық. Және жастардың сол үдеден шық­қандығы көрініп тұр. Режиссер де аталған қойылымның театрдағы көп жастардың мүмкіндігін көрсететінін ай­тып қалды.
Әубәкір РАХИМОВ,
қойылымның режиссері:
– Бүгінгі таңда театрымыздың 70 пайызы жастар. Сондықтан, мен алдымен бұл шығарманы жас­тар үшін, солардың көп мүмкіндігін көр­сетуге арнап қойдым десем артық айт­қандық емес.
САХНА ШЫМЫЛДЫҒЫ АШЫЛҒАНДА
Көрермен сахна шымылдығы ашыл­ғаннан XIX ғасырдағы оқиға ортасына еніп кеткендей әсерде бол­ғаны сөзсіз. Сахнадағы декорация ерік­сіз сол заманға жетелейтіндей. Су­ретші талғамының талапқа сай келуі, қойылымға сай музыка үйлесімділігі кө­рер­менді өзіне бірден баурап әкетеді.
Қойылым оқиғасының желісі де қы­зық әрі тартымды. Сыған қызы, көше бишісі Маритана жастармен жүрген ойын-сауық алаңында Испан королінің көзіне түсіп, назарын аударады. Алайда, мұны сол корольдің әйеліне ғашық екі­жүзді, сатқын әрі зұлым сарай министрі өз пайдасына шешуге жанталасады. Бірақ, оның ойлағаны жүзеге аспайды. Міне, осыдан әрі өрби түскен оқиға ешкімді де бейжай қалдырмайды.
Дон Сезар де Базан – тумысынан ақсүйек, еркін өмір кешкен, қашан­да әділеттің туын адал көтере білген, өжет те сарбаз рыцарь, әрі сүйкімді, әрі сезімге берік граф. Болмысынан жекпе-жекті қалап тұратын, алдына келгенмен айқаса кеткісі келетін қызуқанды мінезі бар. Ашық-жарқын, той-тома­лақтың ортасынан табыла кететін са­уық­шыл жастардың қатарынан. Сол сауықшылдығының кесірінен әкеден қалған бай мұрадан айырылады. Әлсізге қорған боламын деп өлім жазасына дейін кесіледі. Өлім жазасына кесіліп бара жатса да, мойымай, қиындыққа қасқая қарсы тұра алатындығымен көзге түседі. Бірақ, ғайыптан тайып, ол жазадан құтылады. Сөйтіп, күндердің күні көше бишісі Маритана сұлуды кездестіріп, ес­сіз ғашық болады. Ма­ритана жеңіл мінезді, тәкаппар жан. Сол мінезімен де ол ақсүйектің жүрегін жау­лайды. Атақ-мансапты жеңіл жолмен иелене қалғысы ке­летін қасиетке ие. Сондай-ақ, спектакльде қара басының қамы үшін жағымпаздық, өтірік көл­гірсушілік қасиеттер де суреттеледі. Ол, әсіресе, корольдің айтқанымен жү­ріп, айдауына көнетін корольдік құс­хананың бас күтушісі Маркиз Дон Монтефиероның бойынан ерекше бай­қалады. Сайқымазақ кейпіндегі оның рөлі көрерменді еріксіз күлкіге жете­лейді. Ал, аталған образды сомдау ба­қыты ҚР еңбек сіңірген қайраткері Бек­жан Тұрысовқа бұйырыпты.
Басқа қойылымда кездесетін махаббат жолындағы күрес бұл шығармада да айқын көрініс табады. Өзгелер сияқты испандық ақсүйек те сүйгеніне қол жеткізу үшін барын салады. Сөйтіп, шығарма сәтті махаббат хикаясымен аяқталады. Дон Сезар де Базан рөлін актер Ғалым Оспанов сомдаса, Маритана кейпінде – Ботагөз Жақыпбекова.
Жалпы, спектакльде көңіл тебі­рен­тер сәттермен қатар, көрерменді күлкіге қарық қылатын көріністер де жетерлік. Адал, арлы, батыл әрі батыр жандардың бойындағы барлық игі қасиеттерді көрсетуге талпынған шы­ғарма тақырыбы қай заманда да өзектілігін жоғалта қоймасы анық.
СІЗ НЕ ДЕЙСІЗ?
Еркін ЖУАСБЕК,
Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театрының директоры:
– Аталған шығарманың күрделілігі өз алдына, таласты-тартысты оқиғаларға толы. Еркін өмірді аңсайтын, тез байып кетуді қалайтын жас­тар үшін шығарманың берері мол. «Қолда барда алтынның қадірі жоқ» демекші, ақсүйектер әулетінен шыққан Дон Сезар де Базан әкесінен қалған бай мұраға өзінің аңқаулығының, ашықауыздығының кесірінен ие бола алмай қалады. Жалпы, спектакль идеясы бүгінгі пендеуи тірліктермен астасып жатыр деуге де болады. Адам бойындағы жағымсыз қасиеттер, оның ішінде, көреалмаушылық, жағымпаздық, сатқындық, бір-бірін орға жыққысы келіп тұратын жандардың да өмірде кездесетіндігін дәлелдеп берді.
Бүгінгі жастар үшін классиканың да айтары бар. Шын мәнінде жеңіл өмірге ұмтылу, тез атаққа жетудің соңы неге апарып соқтыратынын шығармада көрермен Маритана арқылы ұғынды деп ойлаймын. Соңында Дон Сезар сияқты қолдаушысы, қорғаушысы, сүйгені болмаса, оның өмірі қалай өрбитіндігі беймәлім еді.

Аида ӘШІМЖАНОВА,

«Заң газеті»