اسىلبەك بورانباي: ارماندار ورىندالادى


– ومىردە ار ادامنىڭ وزىندىك ىشكى مەنى بولادى. سىزدىڭ ىشكى مەنىڭىز اسىلبەك بورانباي كىم دەسە قالاي جاۋاپ بەرەر ەدىڭىز?

– اسىلبەك بورانباي جالپى الاشتاي ەلىم, كەڭ بايتاق جەرىم, انامداي تىلىم, يسلام دىنىم, ونەرىم ومىرىم دەپ جۋرگەن قازاقتىڭ قاراپايىم بالاسى. جالپى بۇل اسىلبەكتىڭ عانا ەمەس كەز-كەلگەن ۇلتىم دەپ جۋرگەن نامىستى ەر ازاماتتاردىڭ ۇستانعان ەڭ بىرىنشى قاعيداسى بولۋى كەرەك سيяقتى. اسىلبەك بورانباي – باسقا ادامداردان ارتىق, بولماسا كەم ەمەس, ونەر اتتى كوشتىڭ الدىن بەرمەي, بولماسا ارتىندا قالىپ قالماي تۋرا بەل ورتاسىندا كەلە جاتقان, وت اناسىن اяلاپ, ۇلىقتى ۇل, قىلىقتى قىز تاربيەلەپ وتىرعان بىر شاڭىراقتىڭ وتاعاسى. ار ادامنىڭ وزىنە باعا بەرۋى قيىن, دەگەنمەن مەنىڭ ىشكى مەنىم وسىلاي ايتسا قاتەلەسپەگەنىم شىعار دەپ ۋمىتتەنەمىن.

– كاسىبي تەاتردا اكتەرلىك قىزمەت اتقارۋمەن قاتار, ازىل-سىقاق تەاترىن العا سۋيرەپ كەلەسىز. ەكى كەمەنىڭ ەسكەگىن قاتار ەسۋگە قاۋقارىڭىز قانشالىقتى جەتىپ جاتىر?

–ارينە وڭاي ەمەس, دەگەنمەن مەن ۋشىن ەكى تەاتر بىردەي. ولاي دەيتىنىم «تەاتر», «تاماشا» دەپ بولىنگەنىمەن ەكەۋىنىڭ تۋپ اتاسى جالپى ماماندىعى بىر, ول – اكتەر. بالۋانعا وڭى مەن سولى بىر دەمەكشى, مەنىڭ ونەرگە دەگەن بالا كەزگى قيяلىم ارمانعا ۇلاسىپ, سول ارمان اداستىرماي وسى كۋنگە جەتكىزگەن سوڭ, ەكى كەمەنىڭ ەسكەگىن ەسۋ ونەرگە ەسەلەپ ەڭبەك ەتۋگە جەتەلەيدى. ەس بىلىپ, ورەلى ونەردىڭ كيەسىن سەزىنگەلى, تەاترعا بار بولمىسىممەن بەرىلىپ ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. سەبەبى تەاتردىڭ ورىنى, قاسيەتى بولەك. مەن اكەم تەاتر اۋەزوۆ قاراشاڭىراعىندا قىزمەت ىستەۋدى ارمانداپ كەلگەن ادامداردىڭ بىرىمىن. ارمان جولىندا شىن نيەتتەنىپ تالاپتانعان ادامدا تاۋدىڭ وزىن قوپارارداي قايسارلىق پايدا بولادى. ونەر ينيستۋتىنىڭ ەكىنشى كۋرسىندا وقىپ جۋرىپ, ازەربايجان مامبەتوۆ اعامىزدىڭ داۋىرى دۋرىلدەپ, قايتالانباس قويىلىمدارى قويىلىپ جاتقان كەزەڭدە وسى ارمانداعان اتا شاڭىراققا جۇمىسقا تۇردىم. سودان بەرى سىناپتاي سىرعىعان ۋاقىت جەلىمەن جارىسىپ وسى تەاتردا قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانىما وتىز جىلداي ۋاقىت بولىپ قالىپتى. ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ تەاترمەن قوسا, بالا كەزگى ارمانىمنىڭ بىرى «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋىنا جۇمىسقا شاقىرىلدىم. «تاماشانىڭ» پرەزيدەنتى لۇقپان ەسەنوۆ اعامىز وزى مەنىڭ ونەرىمدى كورىپ, باعاسىن بەرىپ جۇمىسقا شاقىردى. وسىلاي, «ارماندار ورىندالادى» دەمەكشى بالا كۋنگى ىشكى ارمانىم مەنى تەاترعا دا, تاماشاعا دا الىپ كەلدى. سودان بەرى اللاعا شۋكىر, ەكى كەمەنىڭ اراسىنان التىن كوپىر جاساپ قىزمەت ەتىپ كەلەمىن. ارينە, قيىندىقتار بولادى, بىراق وزىڭنىڭ سۋيىكتى ماماندىعىڭمەن اينالىسقاننىڭ وزى باقىت قوي. سۋيىكتى ماماندىعىمنىڭ ارقاسىندا الىنباس قامالداردىڭ كىلتىن تاۋىپ, اسۋ بەرمەس تاۋلاردىڭ شىڭىنا شىدامدىلىقپەن ورمەلەپ كەلەمىن.

سىزدى تانىمال ەتكەن «تاماشانىڭ» قۇلدىراۋىنا نە تۋرتكى بولدى?

«تاماشا» مەنىڭ ومىرىمدە, جۋرەگىمدە ماڭگىلىككە قالادى. ول مەنىڭ حالىققا كەڭىنەن تانىلعان ورتام, سوندىقتان ارقاشان قۇرمەت تۇتىپ الدىندا باسىمدى يەمىن. «تاماشادان» بولىنىپ شىعۋ ماعان وڭايعا سوققان جوق, وزىم دە شاكىرت تاربيەلەيتىن جاسقا كەلگەن سوڭ, سولاي شەشىم قابىلدادىم. ەندى باяعى «تاماشانى» سول قالپىنا الىپ كەلە المايتىنىما كوزىم جەتتى. ويتكەنى, زامان تالابى مەن ۋاقىت باسقا. شىندىعىن ايتۋ كەرەك, ساتيرا دا سۇيىلىپ كەتتى. ساتيرا سۇيىلعان سوڭ, «تاماشانى» بۇرىنعى داۋىرىنە كەلتىرە المايتىنىمدى تۋسىنىپ, يەسىنە تاپسىردىم دا, وزىم جەكە تەاتر اشتىم. جاڭا تەاتردىڭ اشىلعانىنا ەكى جىل بولدى. ەكى جىلدىڭ ىشىندە بەس كونسەرت بەرىپ ۋلگەردىك, بارىن حالىق جىلى قابىلداپ, ويداعىداي بولدى. دەگەنمەن كەرەمەت دەڭگەيدە وتتى دەپ ايتۋعا حاقىم جوق, سەبەبى مەنىڭ تەاترىم جاڭادان قۇرىلعان تەاتر. جوعارعى دارەجەدە ونەر كورسەتۋ ۋشىن ۋاقىت پەن قوسا الى تالاي ەڭبەكتەنىپ تەر توگۋىمىزگە تۋرا كەلەدى. ال, باяعى تەاتردىڭ دارەجەسىنە جەتۋ ۋشىن ساتيرانى دۇرىستاۋىمىز كەرەك, شىندىقتى ايتايىن قازىرگى ساتيريكتەر, دراماتۋرگتەر وكپەلەسىن وكپەلەمەسىن, بىزدە دۇرىس جازاتىن ادام وتە از. ناتيجەسىندە ساتيرا جوق. كورشىمىز روسسيяدا بەس جۋزگە تارتا ساتيرا تەاترى بار. ونىڭ كوبى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە. بىر ساتيرا تەاترى كونسەرت قوяردا بەس جۋز اۆتور جۇمىس جاسايدى ەكەن. سونىڭ ىشىنەن سسەنارييدى ىرىكتەپ, تاڭداپ الادى. ولاردىڭ مىقتىلىعى وسىندا. بۇل دەڭگەيگە جەتۋ ۋشىن ساتيرانى بىر ورىنعا قوۋۋىمىز كەرەك. ۋلكەن بۋىن ساتيريكتەرگە وكپەم جوق, ولار بەرەرىن بەرگەن ادامدار, ەندى بىزگە جازاتىن جاس ساتيريكتەر كەرەك. جاستاردى تاۋىپ تاربيەلەپ شىقساق, سوندا بىز المايتىن قامال بولمايتىن شىعار دەپ ويلايمىن.

– «دوسىڭىز ەكەۋ بولسا بىرەۋى كىتاپ بولسىن» دەيدى. كىتاپ وقيسىز با?

– كىتاپتى كوپ وقيمىن. وزىمىزدىڭ قارا نارداي قابىرعالى اقىن- جازۋشىلارىمىزدان باستاپ, الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەن شەتەل جازۋشىلارىن دا وقىپ وتىرامىن. ۇلى ابايدىڭ قاراسوزدەرى مەن ىليяس ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەرىن» قايتالاپ قاراپ شىققاندى جانىم قالايدى. قازىر تولستويدى وقىپ جاتىرمىن. كەيدە وينايتىن رولىڭ ۋشىن دە ىزدەنىپ, كىتاپتاردى وقۋىڭا تۋرا كەلەدى. اراسىندا دىني كىتاپتاردى دا قاراپ وتىرامىن. جالپى ادامزات بالاسىنا كىتاپ وقۋ. ونىڭ قيяلىنىڭ ۇشقىر بولۋىنا, بىلىمدى بولۋىنا كوڭىل كوكجيەگىنىڭ كەڭىپ, كوكىرەگىنىڭ وяۋ بولۋىنا كومەكتەسەدى. سەن جاقسى بىر كىتاپ وقىپ بولىپ, كەز-كەلگەن اداممەن سويلەسىپ تۇرساڭ, انا ادامنان اناعۇرلىم بيىك دارەجەڭ جوعارى ەكەنىن سەزىنەسىڭ. سەبەبى سەنەن اقشا, بولماسا ەڭبەكاقى سۇرامايتىن كىتاپ اتتى قويمادان جابدىقتالعانسىڭ. «كىتاپ – بىلىم بۇلاعى» دەگەن سوز وسىدان قالسا كەرەك.

– ونەردى اقىل بيلەپ تۇر ما, الدە اقشا بيلەپ تۇر ما?

– ارينە, اقشا بيلەپ تۇر. ونەر ادامدارىنىڭ كوبى زامان تالابىنا ساي توي-تومالاق قۋالاپ جۋر. وعان ونەر ادامدارىن كىنالاۋعا بولمايدى. قازىرگى ۋاقىت سانانى تۇرمىس ەمەس, اقشا بيلەگەن زامان بولىپ تۇرعانى دا وتىرىك ەمەس. انشىلەردىڭ وزدەرىنىڭ ساحناعا ەمەس, تويعا ارناپ ايتاتىن اندەرى كوبەيىپ كەتتى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى ونەردىڭ قۇنىن ارزانداتىپ, ونەر ارقىلى تۋپكى ماقسات اقشا تابۋ. ەشكىمدى كىنالاي المايسىڭ. بارىنىڭ دە بالا-شاعا باعىپ, جاقسى ان جازدىرىپ, جاقسى ۋيدە تۇرعىسى كەلەدى. مەنىڭ ويىمشا, ونەر قۇندىلىعىن ارزانداتىپ الۋعا كوپ بوي الدىرماۋىمىز كەرەك. مۇنىڭ وزى ۋاقىتشا وتپەلى كەزەڭ شىعار. بارىمىزدە دە بىر كەم دۋنيە عوي.

– الداعى شىعارماشىلىعىڭىز جايلى جوسپارلارىڭىزبەن بولىسسەڭىز

– قۇدايعا شۋكىر. ازىربايجان مامبەتوۆ اعامىزدان باستاپ, بولات اتاباەۆ, ەسمۇحان وباەۆ, اۋباكىر راحيموۆ سىندى تالانتتى بىرنەشە رەجيسسەرلەرمەن جۇمىس جاساپ, وتىز جىلدىڭ ىشىندە ارتىس ارماندايتىن كوپتەگەن رولدەردى ويناپ شىقتىم. ەندى تەاتردا «اتيللا» دەگەن ەدىل پاتشا جايلى پьەسا دايىندالىپ جاتىر. سونداعى باستى رولدىڭ بىرى ماعان بۇيىردى. بۇيىرتسا, بۇل قويىلىمدى دا ساتتى شىعارامىز دەگەن ويدامىن. تاعى بىر جاڭالىق وزىمنىڭ پرودۋسەرلىك ورتالىعىم مەن تتت تەاترىنىڭ اتىنان جاڭا جوبا دايىنداپ جاتىرمىز. جاقىن كۋندە كورەرمەنگە جول تارتادى. بۇل جوبا بويىنشا اۋەزوۆ تەاترى مەن ع.مۋسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ اكتەرلەرى بىرىككەن جاقسى قويىلىم دايىندالۋدا. قويىلىمنىڭ تاقىرىبى قازىرشە قۇپيЯ. باس-اяعىن تولىق باяنداپ ايتۋدىڭ كەرەگى جوق, كەلىپ كورەتىن حالىققا توسىنسىي بولىپ قالسىن.

 

اڭگىمەلەسكەن ەرجان توقتار