ەسمۇحان وباەۆ: ازاماتتاردىڭ التىن باسىن كوكپارعا سالۋعا قۇمارمىز

ول – بولمىسىن قىزمەت پەن اتاق وزگەرتە الماعان تاڭعاجايىپ تۇلعا. قاشان دا قاراپايىمدىلىعىنان, بەتكە ايتىپ قاراپ تۇراتىن تىك مىنەزىنەن تانبايدى. جاسپەن بالاشا, كارىمەن داناشا سويلەسە بىلەتىن رەجيسسەر ەسمۇحان وباەۆپەن سۇحباتتاسۋدى ويعا العانىمىزعا كوپ بولعان. ورايى كەشە كەلدى. ەرتەڭ, 27 قاڭتاردا كورەرمەنگە جول تارتاتىن جاڭا سپەكتاكلىن جەلەۋ ەتىپ بارىپ, ونەر ساڭلاعىن كەڭ قۇلاشتى اڭگىمەگە تارتتىق. قر حالىق ارتىسى, ونەرتانۋ عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميяلىق دراما تەاترى ديرەكتورىنىڭ كەڭەسشىسى ەسمۇحان وباەۆ بۋگىنگى قازاق ونەرىن, عىلىمى مەن بىلىمىن ورىستەتۋ جايلى ويلارىن ورتاعا سالدى.

– ەساعا, بىرنەشە جىل ۋزىلىستەن كەيىن جاڭا سپەكتاكلьدى قولعا الىپسىز. اتاۋىن عانا ەستىگەنىمىز بولماسا, قويىلىم نە تۋرالى, اۆتورى كىم, كىم وينايدى – بەيحابارمىز. ەرتەڭ تۇساۋى كەسىلەتىن «باقىتتىڭ كىلتى» قويىلىمىندا قاۋزالاتىن تاقىرىپ جايلى وز اۋزىڭىزدان ەستىسەك…

– يا, قۇداي قالاسا, ەرتەڭ تەاترىمىزدا تۇساۋكەسەر! «باقىتتىڭ كىلتى» اتتى جاڭا تۋىندىنى كورەرمەن نازارىنا ۇسىنباقشىمىز. تەاتردىڭ ۋش الىپتان تۇراتىنىن بىلەسىزدەر: دراماتۋرگ, رەجيسسەر, اكتەر. دراماتۋرگيяعا كەلەر بولساق, وسىدان ۋش جىل بۇرىن م.اۋەزوۆ تەاترى جاڭا باستاما كوتەرىپ, جاس دراماتۋرگتاردىڭ شىعارماشىلىعىنا كەڭ ورىس اشۋ ماقساتىندا بايقاۋ جاريяلاعان بولاتىن. بايقاۋدىڭ شارتى بويىنشا جەڭىمپاز اتانعان اۆتورلاردىڭ شىعارمالارى تەاتر ساحناسىندا قويىلۋى تيىس-تىن. بىلىكتى مامانداردان قۇرالعان قازىلار القاسىنىڭ شەشىمى بويىنشا تورت پьەسا ۋزدىك دەپ تانىلدى. سودان بەرگى ۋش جىلدا سول تورت شىعارما كەزەكپەن ساحنالانۋدا. اتاپ ايتار بولساق, مادينا وماروۆا جازعان «اقتاستاعى احيكو» جۋىردا عانا قويىلىپ, كورەرمەننىڭ وڭ باعاسىن الدى. مادينانىڭ تاعى بىر شىعارماسىن – قازاقتىڭ قوناقجايلىلىعىن, قاناتىنىڭ استىنا كەلگەن ۇلتتار مەن ۇلىستارعا دەگەن دوستىق پەيىلىن كورسەتەتىن «كومبەنىڭ دامى» دەپ اتالاتىن تۋىندىسىن رەجيسسەر الما كاكىشەۆا ساحنالاعالى جاتىر. كوتەرەتىن تاقىرىبى Эكسپو-مەن مازمۇنداس بولعاندىقتان, قويىلىمنىڭ تۇساۋكەسەرى حالىقارالىق كورمەنىڭ اشىلۋىنا ورايلاستىرىلماق. قالامى قارىمدى جاس دراماتۋرگ انناس باعدات «الماس قىلىشتىڭ» ينسسەنيروۆكاسىن جازدى. ال سوڭعىسى – قولعانات مۇراتتىڭ «باقىتتىڭ كىلتى» پьەساسى.

«باقىتتىڭ كىلتى» – بۋگىنگى كۋننىڭ وزەكتى تاقىرىبىن ارقاۋ ەتكەن تۋىندى. شىعارمادا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ بۋگىنگى حال-احۋالى, سول سالادا جۋرگەن ادامداردىڭ باسىنا تۋسكەن قيىندىقتار اشىپ كورسەتىلەدى. وز كاسىبىمدى اشامىن, تىرلىك قىلامىن دەپ جۋرگەن ەڭبەكقور جاستاردى اяقتان شالىپ, ىسىن ىلگەرىلەتۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىندەردىڭ پيعىلى اشكەرەلەنەدى. جوعارى جاقتان كەلگەن بىر دوكەي باس كەيىپكەرگە: «اۋەلى قارا حالىقتى ەمەس, بىزدى تويدىر! ساعان جەردى بەرگەن كىم? – مەن! سوندىقتان اعالارىڭنىڭ قامىن ويلا!», – دەيدى. سوندا باۋىرجان ەسىمدى باس كەيىپكەر: «سىزدەردىڭ زاماندارىڭىز كەلمەسكە كەتكەن. اعا, كوكەنىڭ داۋرەنى وتتى. قازىر بارىن زاڭ جۋزىندە ىستەيمىز. سىز مەنى ولاي بوپسالاماي-اق قويىڭىز! سىزگە ەشتەڭە بەرمەيمىن. مۇنىڭ بارى – حالىقتىكى!», – دەپ شورت كەسەدى. مۇنداي سوزدەن كەيىن دوكەي ونى وڭدىرسىن با? سوڭىنان ادام سالادى, قۋدالايدى. شاحتانى ورتەتىپ, ىشىنە سۋ جىبەرەدى. يت قورلىقتى كورسەتەدى. باستاعان ىسىنىڭ كۋل-تالقانى شىقسا دا, ساعى سىنباعان باۋىرجان سپەكتاكلь سوڭىندا: «مافيя, سەن مەنى اتتىڭ, استىڭ, ۇردىڭ, سوقتىڭ. بىراق جەڭە المادىڭ. ويتكەنى مەن – شىندىقپىن. شىندىققا وق وتپەيدى!», – دەيدى. مىنە, تۋىندىنىڭ نەگىزگى ايتپاق ويى وسى!

بۇل سپەكتاكلьدى ساحنالاۋ وڭايعا سوققان جوق. جاس دراماتۋرگتىڭ تەاترداعى العاشقى قادامى بولعاندىقتان, ونىڭ ويى مەن كوزقاراسىن سۋرگىلەپ, تىلىن تۋزەۋ قاجەت بولدى. شىعارما ساحناعا لايىقتالىپ سان مارتە كۋزەلدى, كەيبىر تۇستارى قايتا جازىلدى. جاس دراماتۋرگتاردىڭ بارى مۇنداي ساتىدان وتەدى. ورالحان, باققوجا, دۋلات, نۇرلان سيяقتى مىقتى دراماتۋرگتار دا كەزىندە وسىنداي شەبەرحانادان وتتى. جاس دراماتۋرگتەر زەرتحاناسى دەگەن بولاتىن. سول زەرتحاناعا بارىمىز جينالىپ, جاستاردىڭ تىڭ تۋىندىلارىن تالدايتىنبىز. تالاي جىلدار بويى ساحنادان تۋسپەي قويىلعان سۋيەكتى شىعارمالار سونداي تالقىلاۋ, تالداۋلار ارقىلى جارىققا شىقتى.

قازاق تەاترىن الەمگە ايگىلى ەتۋ, دراماتۋرگيяسى مەن رەجيسسۋراسىن, اكتەرلىك مەكتەبىن الىس-جاقىن شەتەلگە تانىستىرۋ باعىتىندا تالاي دۋنيەلەر جاسالىپ جاتىر. مىسالى, م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ كۋنى بۋگىنگە دەيىن بارماعان جەرى, باسپاعان تاۋى جوق. گەرمانيя, فرانسيяدان باستاپ, تۋركيя, يران, ىرگەلەس ورنالاسقان باۋىرلاس مەملەكەتتەر – بارىنە بارىپ, وز سپەكتاكلьدەرىن قويدى. قۇدايعا شۋكىر, ەلىمىزدە 57 تەاتر بولسا, ولاردىڭ كاسىبي دەڭگەيى كورشىلەس ەلدەردىڭ تەاترلارىنان كوش ىلگەرى. دراماتۋرگيяمىز دامىعان, رەجيسسۋرامىز ىسىلعان, اكتەرلىك مەكتەبىمىز قالىپتاسقان. تەاترلارىنىڭ ەسىگىنە جاپپاي قۇلىپ سالىپ, ۇلتتىق بولامىز دەپ كلاسسيكالىق وپەرانى جاۋىپ تاستاعان باۋىرلارىمىز بار. تەاترىنا بىر ادام باس سۇقپايتىن اعايىندار بار. ونەر وردالارىن تەحنيكالىق جابدىقپەن قامتي الماي وتىرعان باۋىرلاردى دا بىلەمىز. بىزدىڭ تەاترلارىمىز مۇنداي كۋيدەن الدەقاشان ارىلعان. ماسەلەن, «باقىتتىڭ كىلتىندە» ەڭ وزىق تەحنيكالاردى پايدالاندىق. كينوڭىز دا, ايتىس-تارتىسىڭىز, سوعىسىڭىز دا بار ونىڭ ىشىندە. كەيدە اكتەردىڭ اۋزىمەن ايتا المايتىن دۋنيەلەردى تەحنيكانىڭ, زاماناۋي قۇرالداردىڭ كومەگىمەن جەتكىزۋگە بولادى. سوندىقتان وسىنداي مۋمكىندىكتىڭ بەرىلگەنىنە قۋانۋ كەرەك. ۋلكەن رەپەرتۋارى, 80-گە تارتا اكتەرى بار تەاتردىڭ ارقالايتىن جۋگى جەڭىل بولمايتىنى انىق. ەل كۋتكەن ۋدەدەن شىعۋ ۋشىن ۇجىم ۋزىلىسسىز ىزدەنىپ, تىنباي ەڭبەكتەنۋدە.

«قازاق دال بۋگىنگىدەي تاريحقا سۋساعان ەمەس»

– بۋگىنگى تەاتر سىنى جۋرناليستەردىڭ «قويىلىم جاقسى وتتى, كورەرمەن دۋ قول سوقتى» دەگەنىنەن ارى اسا الماي تۇرعانداي كورىنەدى كەيدە. ەرتەڭگى تۇساۋكەسەردەن كەيىن كىمنىڭ پىكىرىن تىڭداعىڭىز كەلەدى, كىمنىڭ باعاسىن كۋتەسىز?

– كورەرمەننىڭ قابىلداۋىن كۋتەم. «بىلاي قوۋ كەرەك ەدى, مىنا جەرىن نەگە بۋيتپەگەن, انا جەرىن نەگە سويتپەگەن?» دەيتىن كىسىلەر تەاترعا كەلىپ, سپەكتاكلьدى وزدەرى قويىپ كورسىن. تەاتر سىنشىسى ادىل بولعان جەردە, سپەكتاكلь ومىر سۋرەدى. ادىل بولماسا, قويىلىمدى دا, دراماتۋرگتى دا قۇلاتىپ تىنادى. «بىردە-بىر گازەت-جۋرنالعا ماقالاسى شىقپاعان, اتى-جونىن ەشكىم ەستىمەگەن اۆتوردىڭ شىعارماسىن ساحنالاپتى. ال بىز توم-توم كىتاپ جازساق تا بىر پьەسامىزدى قويعان جوق. وباەۆتى تەاتردان قۇرتۋ كەرەك!» دەگەن كۋڭكىلدەر دە بولۋى مۋمكىن سىرتىمىزدان. وندايعا ەتىمىز ۋيرەنگەن. وسى تەاتردا سپەكتاكلь قويىپ كەلە جاتقانىما 50 جىل بولدى. وسى تەاتردا قىزمەت ەتىپ جۋرگەن ارتىستەردىڭ تالاي بۋىنىن تاربيەلەدىم. مەنى قايتىپ قۇرتپاقشى? تىستەرى باتپاعان سوڭ «سىن» دەگەن ايدار تاعىپ, بىردەڭەلەردى بىقسىتىپ جۋرەتىندەر بار.

جاستارعا جون سىلتەيتىن, اقساقال سىنشى دەپ اتاۋعا بولاتىن مامان جوق قازىر. تەاتر تۋرالى شيمايلاپ جۋرگەن قىزدار بار. اتىن اتاپ, تۋسىن تۋستەمەي-اق قوяيىن, سولاردىڭ كوبى تەاتر تىلى تۇرماق, قازاق تىلىن جەتىك بىلمەيدى. دراماتۋرگيя مەن رەجيسسۋراداعى ىزدەنىستەر مەن وزگەرىستەردى, وكىنىشتەر مەن اتتەگەن-ايلاردى ساراپتاپ, سالماقتاي المايدى. ىزدەنىستەرى از. تاريحتان, الەمدىك ونەردە بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردان بەيحابار. مىسالى, الىسقا بارماي-اق, قىرعىز تەاترلارىندا بولىپ جاتقان جاڭالىقتاردى سۇراپ كورىڭىزشى. جاۋاپ بەرە الاتىنىنا كۋمانىم بار. قىرعىز ساحناسىندا بەس سپەكتاكلь قويعان رەجيسسەر رەتىندە بۇل ەلدىڭ تەاترلارى جايلى بىر كىسىدەي بىلەمىن. قازىر قىرعىز تەاترلارى توقىراۋدا. شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ شىعارمالارىن ساحنالاپ بولدى. تاقىرىپ تاپپاعان رەجيسسەرلەردىڭ بىرازى كينوعا كەتتى, بىرازى بۇرىنعى شىعارمالاردى قايتا ساحنالاۋدا, ەندى بىرى شەتەلدەن كورگەندەرىن قايتالاپ جۋر. ۇلتتىق دراماتۋرگيя اقساعاندىقتان, قىرعىز تەاترلارىنىڭ جاعدايى مۋشكىل بولىپ تۇر. مار بايدجيەۆ, بەكسۇلتان جاكيەۆ سيяقتى مىقتى دراماتۋرگتەر قارتايدى. ولاردىڭ ورنىن باساتىن ادام جوق. بولسا دا, تاقىرىپ تاپپاي اداسىپ جۋر.

– تاقىرىپ دەمەكشى, «رەجيسسەرلەردىڭ بارى تاريحتى قاۋزاعىش بولىپ كەتتى. بۋگىنگى كۋننىڭ تاقىرىبى ساحنالانباي جۋر» دەيتىندەر از ەمەس. بۋگىنگى كۋننىڭ تاقىرىبى دەگەن نە وزى?

– بۋگىنگى كۋننىڭ تاقىرىبى دەگەنىمىز – قوعامنىڭ دال وسى كەزەڭدەگى مۇقتاجىن قاناعاتتاندىراتىن, ناق وسى شاقتاعى جوق-جىتىگىن تۋگەندەيتىن, كورەرمەننىڭ تاپ قازىرگى سۇرانىسىنا ساي شىعارما. ماسەلەن, «الماس قىلىش» – تالايلى تاريحىمىزدى, ونەگەلى وتكەنىمىزدى ارقاۋ ەتكەن تۋىندى. بىراق ونى بۋگىنگى كۋننىڭ تاقىرىبى ەمەس دەپ ايتا الاسىڭ با? جوق! ويتكەنى قازاق دال بۋگىنگىدەي تاريحقا سۋساعان ەمەس. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وتانسۋيگىشتىگىن ارتتىرىپ, ەلدىڭ ىرگەسىن بەكىتە تۋسۋ ۋشىن تاريحي سانانى جاڭعىرتىپ, وشكەندى تىرىلتۋ قاجەتتىگى تۋىپ تۇر. سوندىقتان تاريحي تۋىندىلاردى داۋرەنى وتكەن دەپ ىسىرىپ تاستاي المايمىز. كەرىسىنشە, دال قازىر ولار سورەنىڭ ەڭ بىرىنشى بولىمىندە تۇرۋى قاجەت.

قوعامنىڭ بۋگىنگى دەرتىن قاۋزايتىن, جاسىرىن جاتقان جاراسىنىڭ بەتىن تىرنالاپ اشاتىن شىعارمالار دا تەاتر رەپەرتۋارىنان تىس قالماۋى كەرەك. مىنە, بىز ساحناعا الىپ شىققالى وتىرعان «باقىتتىڭ كىلتى» دال سونداي تۋىندى. كورەرمەن قالاي قابىلدايتىنى بەلگىسىز. «وباەۆ قارتايعاندا وكىمەتكە جاعىمپازدانا باستاپتى» دەي مە, الدە «تىكە ايتامىن دەپ تاяق جەپ جۋرەتىن وباەۆ وكىمەتتى تاعى دا جاعادان الىپتى» دەي مە – بىلمەيمىن. كىم نە دەسە دە, اقيقات بىرەۋ: مەن وپپوزيسيونەر ەمەسپىن, مەن – پاتريوتپىن! بويىمدا قۋاتىم باردا اقبوز اتقا مىنىپ, شاۋىپ بارا جاتقان جاستاردىڭ جولىنداعى كەدەرگىلەرمەن كۋرەسكىم كەلەدى. ويتكەنى ولار – ەلدىڭ ەرتەڭى. ولاردىڭ شابىسى قانداي بولسا, مەملەكەتتىك بولاشاعى دا سونداي بولماق.

«قازاق قايسى?» دەسە, «مىنە!» دەپ ۇяلماي كورسەتەتىن بىلىمدى, ەڭبەكقور جىگىتتەردى اяقتان شالماۋ كەرەك. ولاردا پاتريوتيزم بار, ۇلتجاندىلىق, نامىس بار. قازىرگى جاستار ىشپەيدى, شەكپەيدى. بەس ۋاقىتىن قازا قىلمايتىن ۇل-قىزدارىمىز كوپ. ولار وزدەرىنە دەيىنگىلەردىڭ قاتەلىگىن قايتالاماۋ ۋشىن تۋزۋ جۋرىپ-تۇرعىسى كەلەدى. ال بىز سونداي ازاماتتاردىڭ التىن باسىن كوكپارعا سالۋعا قۇمارمىز. جەرگە بولەمىز, ودان قالسا رۋعا جىكتەيمىز. جەرشىلدىك دەيتىن دەرت الى كۋنگە دەيىن جابىسىپ كەلەدى. 1972 جىلى سەمەي تەاترىنا كوركەمدىك جەتەكشى بولىپ بارعانىمدا سونداعى اقساقالداردىڭ بىرى, ەل اعاسى دەپ قۇرمەتتەپ جۋرگەن كىسىلەردىڭ بىرى: «مىناۋ وزى قاي جاقتىڭ قازاعى?», – دەپ سۇرادى. «الماتىنىڭ», – دەدى قاسىمداعى كىسىلەر. «ە-ە, الماتىنىكى بولسا, ەسەككە مىنىپ جۋرگەن ۋيسىن ەكەن عوي» دەدى جاراتپاي. قۇداي-اۋ, مەن كىرمە ەمەس, قازاقپىن عوي. مەن قالاي سەمەيگە جات بولام? سەمەي مەنى قالاي بوتەنسىنەدى? ۇلى ابايدىڭ, كەمەڭگەر مۇحتار مەن شاكارىمنىڭ جەرىن نەگە جاتىرقاۋىم كەرەك? سوز, كوز دەگەنگە نازار اۋدارعان جوقپىن. سەمەي وبلىستىق اباي اتىنداعى مۋزىكالىق دراما تەاترىندا جيىرما جىل بويى تابان اۋدارماي قىزمەت ەتتىم. وڭ-سولىن تانىپ ۋلگەرمەگەن جاپ-جاس جىگىت بولىپ بارسام دا, نازارسىز قالعان تەاتردى اяعىنان تىك تۇرعىزدىم. ۇجىممەن بىرگە وستىم, وندىم. جيىرما جىلدان كەيىن الماتىعا ورالاردا قيماي شىعارىپ سالعان اقساقالداردىڭ بىرى: «اينالايىن, وباەۆ بوپ كەلگەن ەدىڭ, اباەۆ بولىپ قايتىپ بارا جاتسىڭ! ابايدىڭ ەلىندە اتاق-داڭققا بولەندىڭ, ارى قاراي دا جولىڭ بولسىن!» دەپ باتاسىن بەردى. ۋلكەندەردىڭ تىلەۋى قابىل بولىپ, اۋەلى ونەر اكادەميяسىنىڭ رەكتورى, مادەنيەت مينيسترىنىڭ بىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردىم. ودان كەيىن م.اۋەزوۆ تەاترىنا كەلدىم. وسى تەاتردا 17 جىل بويى قىزمەت ەتىپ كەلەمىن. العاشقى 13 جىلىندا ديرەكتور بولسام, 2013 جىلدان بەرى ديرەكتوردىڭ كەڭەسشىسىمىن.

– قۇزىرەتىڭىز, مىندەتىڭىز قانداي?

– بىزگە سان تۋرلى مەكتەپتىڭ تۋلەكتەرى كەلەدى. تەاتردا ويناعىسى كەلەتىننىڭ بارىن قابىلداي بەرمەيتىنىمىز بەلگىلى. تەاتر باسشىلىعىمەن بىرىگىپ, سولاردى سىناقتان وتكىزەمىز, ىرىكتەيمىز. وزىم ۇستازدىق ەتىپ جۋرگەننەن كەيىن اكتەرلەردىڭ قالاي دايىندالىپ جاتقانىن جاقسى بىلەمىن. مىناۋ كىمنىڭ شاكىرتى دەگەندە ماسقاراسى دا, مارتەبەسى دە ەڭ اۋەلى ۇستازعا كەلەدى. ماقتانىپ كەتتى دەپ سوكسەڭىز دە ايتايىن, عازيزا ابدىنابيەۆادان باستاپ وسى تەاترداعى بىرنەشە بۋىن اكتەردى تاربيەلەدىم. «باقىتتىڭ كىلتىندە» باستى رولدە وينايتىن ەركەبۇلان دايىروۆ پەن ونى ەكىنشى قۇرامدا الماستىراتىن الماس شاяحمەتوۆ تە, بۋگىنگى كينولاردىڭ باستى رولىن بەرمەيتىن بەرىك ايتجانوۆ تا – مەنىڭ شاكىرتتەرىم. وسىپ-ونىپ, ونەردە وز قولتاڭبالارىن قالىپتاستىرىپ ۋلگەرسە دە, مەنىڭ الدىمدا الى كۋنگە دەيىن وقۋشى. «وسى وباەۆ كۋندە كەشكە تەاتردا نە ىستەيدى? نەمەرەلەرىنىڭ جانىندا جاتپاي ما?» دەيتىن شىعار كورگەندەر. وسىلاردىڭ ويىنىن كورۋ ۋشىن كەلەم. جاقسى ويناسا, قۋانام. شالا ويناسا, تەزگە سالام. جەرگە تىعۋ ۋشىن ەمەس, كوككە كوتەرۋ ۋشىن. سول اكتەردىڭ وسىپ كەلە جاتقانىن كورگىم كەلەدى. وشىپ بارا جاتسا, دەم بەرۋ كەرەك. بىرەۋىنىڭ ۋيى جوق, بىرەۋى عاشىق بوپ جۋر, ەندى بىرى ايەلىمەن ۇرسىسىپ قالعان, بىرەۋى بالا باعام دەپ جۇمىسقا كەشىگىپ جۋرەدى. ارقايسىسىنا نازار, قامقورلىق كەرەك. باسقا وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەردىڭ قالتاسىن قاقسا, بىز ونەر اكادەميяسى شاكىرتتەرىنىڭ قالتاسىنا اقشا سالىپ بەرەمىز, قارنى اشسا, تاماعىن الىپ بەرەمىز. ساباققا كەلمەي قالسا, ۋيلەرىنە بارىپ ەرتىپ كەلەمىز. بۇلار تالانتتار عوي دەپ بەتىنەن قاقپايمىز. قازۇۋ-دىڭ دارىس زالىندا 150-200 ستۋدەنت وتىرسا, بىزدىڭ اۋديتوريяلاردا نەبارى ۋش-تورت ستۋدەنتتەن وتىرادى. بىر ارتىستى بەس مۇعالىم وقىتامىز. وقۋ بىتىرگەن سوڭ قولدارىنان جەتەكتەپ, تەاترعا اكەلەمىز. بىراق مۇندا ورىن جوق. اكادەميяدا رەكتور بوپ وتىرعان كەزىمدە بىر جىلدىڭ تۋلەكتەرىن اپارىپ, قىزىلجاردان تەاتر اشتىق. كەلەسى جىلى بىتىرگەن توپقا پاۆلوداردان تەاتر اشىپ بەردىك. سول تەاترلار ارى قاراي وسە مە, وشە مە – رەجيسسۋراعا بايلانىستى. رەجيسسۋرا – تەاتردىڭ ارى, بولمىسى مەن نامىسى.

«ۇلتتى مازاق ەتەتىن باعدارلامالاردى эفيرگە جىبەرمەۋ كەرەك!»

– ەندىگى تۋلەكتەر قايدا بارادى? باس-باسىنا تەاتر اشىپ بەرەتىن كۋن كەلمەسكە كەتتى…

– وزدەرى جەكە تەاترلارىن اشا باستادى. بايتەن وماروۆ اتىنداعى «جاس ساحنا» تەاترى, «ەكى ەزۋ», «مافيя مەن تاقيя», اسىلبەك بورانباەۆ باسقارىپ جۋرگەن «تتت» دا – وز كۋندەرىن وزدەرى كورىپ جۋرگەن تەاترلار. ەندىگى ماسەلە – ولاردىڭ ساپاسى قانداي? سول تەاترلاردىڭ شىعارماشىلىعىن باقىلاپ وتىراتىن, باعىت-باعدار بەرىپ وتىراتىن يدەولوگيя جوق بىزدە. الدىڭعى كۋنى تەلەديداردان بىر ازىل-سىقاق تەاترىنىڭ قويىلىمىن كوردىم. ساحنادا تۇرعان ەكى اكتەر دە – ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەر. كوتەرگەن تاقىرىپتارى تىڭ, يدەяسى وتە جاقسى. بىراق شىعارمانىڭ ورىندالۋ دەڭگەيى قانداي دەپ سۇراسا, توسىلىپ قالاسىڭ. جون سىلتەپ وتىراتىن رەجيسسەردىڭ جوقتىعى كورىنىپ-اق تۇر. ەكەۋى بۇيداعا بايلاعان بۇزاۋ سەكىلدى ميكروفوننىڭ الدىنا بايلانىپ تۇردى دا قويدى. قويىلىمدارىنىڭ باسى قايسى, شىرقاۋ شەگى, اяعى قايسى – تۋسىنبەيسىڭ. ەكەۋى دە – مۋيىزى قاراعايداي اكتەرلەر. قاتەلەسپەسەم, بىرەۋى تىپتى پروفەسسور.

بۇرىن اربىر باعدارلاما مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ رەپەرتۋارلىق كەڭەسىندە بەكىتىلىپ, «رۇقسات ەتىلسىن» دەپ مور باسىلعان قاعازدى الىپ بارعان سوڭ عانا эفيرگە جىبەرىلەتىن. قازىر بارىن وزدەرى  دا, وزدەرى قوя بەرەدى. جارناماسى جەر جاراتىن تەلەحيكاяلارىمىزدىڭ دا دەڭگەيى تومەن. ارينە, تاربيەلىك مانى بار, بولاشاققا باعىت-باعدار كورسەتەتىن تاعىلىمدى فيلьمدەر بارشىلىق. بىراق تەلەديداردان بەرىلىپ جاتقان كەيبىر دۋنيەلەردى كورۋگە ۇяلاسىڭ. شەشەسى وتىرىپ بالاسىنا كەلىن ىزدەيدى, مومىن كۋيەۋى ايەلىنىڭ ايتقانىنا باس شۇلعيدى, بالاسى تۋككە كوڭىلى تولمايتىن اناسىنا كۋندە بىر قىزدى اكەپ كورسەتەدى. بۇل نە تاربيە? ايتپاق ويى قانداي? قازاقتى ماسقارالاۋ عوي بۇل. ۇلتتى مازاق ەتەتىن باعدارلامالاردى эفيرگە جىبەرمەۋ كەرەك! بىزدىڭ تەلەارنالاردى قاراپ وتىرساڭ, قوяنشىق كىم – قازاق, پاراقور كىم – قازاق, نادان كىم – قازاق. شەتتەن كەلگەن بىرەۋ قوناقۋيدە جاتىپ تەلەديداردى قوسىپ قالسا – بىتتىك. بەس مينۋتتىق باعدارلاماعا قاراپ-اق ەلىمىزگە باعاسىن بەرىپ كەتەدى. قايدا كەلگەنمىن دەپ جاعاسىن ۇستايتىن شىعار. وز ەلىنە بارىپ قازاقستان جايلى نە ايتاتىنىن دا شامالاي بەرۋگە بولادى: «قازاقتاردىڭ بارى جەمقور, ۇرى ەكەن, پوليسيяعا ەشكىم باعىنبايدى, دالاعا شىقساڭ, كولىك قاعىپ كەتەدى, اقشاسىز اяق باسۋ مۋمكىن ەمەس» دەيدى, باسقا نە دەسىن?! مۇنىڭ بارىن ول ويدان شىعارمايدى, بىزدىڭ ايتىپ بەرگەنىمىزدى جەتكىزەدى. وزىمىزدى سىيلاۋدان قالىپ بارا جاتقانىمىز قىنجىلتادى.

مۇنىڭ بارىن نە سەبەپتى ايتىپ وتىرمىن? قاي سالادا بولسىن, سۋزگى كەرەك. ەلەنىپ-ەكشەلمەگەن دۋنيەنىڭ ساپاسى بولمايدى. اسىرەسە, ونەر ماماندارى جىتى تاڭدالۋى شارت. اكتەرلەردىڭ قارىم-قابىلەتى عانا ەمەس, تۋر-تۋسى, تىپتى تىسىنە دەيىن قارايمىز. كەيدە بىرەۋدىڭ بالاسى, بىرەۋدىڭ قارىنداسى دەپ اراسىندا بىرلى-جارىم ساقاۋلار دا كەتىپ قالىپ جاتادى. بۋگىندە ستوماتولوگيя دامىعان عوي, قيسىق تىستەردىڭ وزىن مارجانداي ەتىپ تىزىپ بەرەدى. ونەرگە كەلگىسى كەلە مە – الدىن-الا ويلانسىن, تىلىندەگى, تۋرىندەگى اقاۋلارىن ەرتەرەك تۋزەسىن. قازىر تەاترداعى بىر ۇل, بىر قىزىمىز تىستەرىنە تۋزۋلەيتىن تەمىر تاعىپ جۋر. ۋاقىت بەردىك. تۋزەلسە – تەاتردا قالادى, تۋزەلمەسە – كەتەدى. اكادەميяدا تىسىن تۋزەۋدى قۇنتتاماي جۋرگەن بىر شاكىرتىم بار. «سەن قىز ماعان قارعىس اپەرەتىن بولدىڭ» دەپ كۋندە كۋڭكىلدەيمىن. بىرەسە اقشام جەتپەدى دەيدى, ەندى بىردە انام اۋىردى, اۋىلعا بارىپ كەلدىم دەيدى. تىستى جوندەۋ ۋداي قىمبات ەكەنىن بىلەم, وڭاي ەمەس. ونىڭ ۋستىنە, اقى تولەپ وقيدى. مەنىڭشە, وسى اقىلى بولىم دەگەندى قىسقارتۋ كەرەك. بىز سونشا سورلى مەملەكەتپىز بە? بارىن قامتىماساق تا, تالانتى بار تاڭداۋلى بالالاردى تەگىن وقىتساق قايتەدى? اسىرەسە, حالىقتى تانىتاتىن سپورت, ونەر سيяقتى سالالار بويىنشا مەملەكەتتىك گرانتتاردى كوبەيتۋگە بولار ەدى.

تالاپتى جاستارعا جول اشۋدىڭ ورنىنا جولدارىنا كەدەرگىنى ۋيىپ-توگەمىز كەپ. باسقاسىن قويشى, بالالاردان الىپپەنى تارتىپ العاننان نە ۇتتىق? ىبىرايدىڭ, احمەتتىڭ جازعانىنان ارتىق پا ەكەن وقۋلىقتارى? بالالاردىڭ باسىن قاتىرىپ قويدى. وقۋشىلاردىڭ جۋكتەمەسى ونسىز دا از ەمەس. بولاشاعى جارقىن بولسىن دەپ اتا-انا بالاسىن ۋيىرمەدەن ۋيىرمەگە سۋيرەپ جۋر. كىشكەنتاي نەمەرەم قازىر بەس جەردە وقيدى. مەكتەبىنەن بولەك, اعىلشىن كۋرسىنا بارادى, پاندەردەن قوسىمشا رەپەتيتوردان ساباق الادى, سپورت ۋيىرمەلەرى بار. ايتەۋىر نە كەرەك, تاڭعى سەگىزدە كەتكەن بالا ۋيگە كەشكى سەگىزدە سۋرلىگىپ ارەڭ جەتەدى. اكەسى مەن شەشەسىنىڭ بىرى جۇمىس ىستەپ, بىرى سونى ارى-بەرى تاسۋمەن كۋن وتكىزەدى. تاپقان-تاяنعانىمىزدى سونىڭ وقۋىنا جۇمسايمىز. باسقا امال جوق. اعىلشىن تىلىن بىلمەسە ەرتەڭ نان تاۋىپ جەي الماي قالۋى مۋمكىن, كەسەلدەردەن اۋلاق بولسىن دەپ سپورتتان قالدىرعىمىز كەلمەيدى. ەگەر ار قازاقتىڭ بالاسىنا مەملەكەت وسىنداي جاعداي جاساسا, قاي سالادا دا سىرتتان مامان ىزدەپ سابىلمايتىن ەدىك. بۇعان مەملەكەتتىڭ مۋمكىندىگى جەتەدى. قۇدايعا شۋكىر, تابيعاتتى ەمىپ وتىرمىز, جەر بايلىعىمىز مول. سونى نەگە بالالاردىڭ بولاشاعىنا پايدالانبايمىز? ارينە, بىلىم العىسى كەلەتىن جاستارعا جول اشقان «بولاشاق» سيяقتى باعدارلامالار بار. بىراق ونىڭ يگىلىگىن كورگەندەر سانى تىم از.

وقۋ اقىسىن تولەي الماي تالاي شاكىرتىمىز ونەر اكادەميяسىنان شىعىپ قالدى. ار توقسان سايىن 235 مىڭ تەڭگەدەن تولەۋ وڭاي دەيسىڭ بە? 235 مىڭدى تورتكە كوبەيتسەڭ بىر عانا جىلدىڭ اقىسى شىعادى. ال ولار سونداي سومانى تورت جىل تولەۋى كەرەك. كوپشىلىگىنىڭ اكە-شەشەسى اۋىلدا 40-50 مىڭ تەڭگەگە قاراپ وتىر. شالعايدا نە جۇمىس بار دەيسىڭ? قوراداعى ەكى-ۋش قويى, جالعىز سيىرىمەن جان باعىپ وتىرعاندار كوپ. سونىڭ ەتىن, سۋتىن, مايىن, تەرىسىن وتكىزىپ, بالا-شاعاسىن اسىراپ وتىر. ول توقسان سايىن 235 مىڭ تەڭگەنى قالاي تاۋىپ بەرەدى? ايدالادان سۋت زاۋىتىن, كىرپىش زاۋىتىن سالدىق, ادام اяعى باسپاعان جەرلەرگە جول توسەپ جاتىرمىز. نەگە سول جولدىڭ بويىنداعى قاراشا حالىقتىڭ جاعدايىنا ۋڭىلمەيمىز? قىنجىلتاتىن دۋنيە كوپ. ونەردى ايتىپ وتىرىپ, امالسىز ساяساتقا كەتىپ قالاسىڭ.

«قازىرگى رەجيسسەرلەر تىم ەسەپشىل بولىپ كەتتى»

– توقسان جىلدان استام تاريحى بار تەاتردى 13 جىل باسقاردىڭىز. ديرەكتور وباەۆ پەن رەجيسسەر وباەۆ جيى ارازداسۋشى ما ەدى?

– ارينە. قازىردىڭ وزىندە كۋندە ارازداسام. وزىمدى-وزىم بوقتايمىن. ۋيگە بارعان سوڭ سويىپ الام. كەيدە اكتەرلەر دايىندىققا ۋاقتىلى كەلمەيدى. بىرى كەپتەلىستە تۇرىپ قالادى, بالاسىن بالاباقشاعا تاپسىرادى, بىرى دۋبلяجدا, تۋسىرىلىمدە بوگەلەدى, اقىرى القىنىپ كەلىپ ساحناعا شىعادى. جۋىردا سونداي بىر جاعداي بولىپ, اكتەرلەرگە قاتتى رەنجىدىم. «بۇلاي بولاتىن بولسا, تەاتردان كەتىڭدەر!» – دەدىم. ولارعا مەنىڭ سوزىم اۋىر تيەدى. ويتكەنى شاكىرتتەرىمنىڭ بارى مەنى اكەسىندەي سىيلايدى. جەر-جەبىرلەرىنە جەتكەننەن سوڭ وكپەلەپ قالادى. سونداي كۋندەرى «تىم قاتتى ايتتىم-اۋ, نەگە جايلاپ تۋسىندىرمەدىم? وزىمنىڭ بالالارىمداي ورىمدەر عوي» دەپ وزىمە قاتتى رەنجيمىن. بىراق ۇرىسپاساڭ تاعى بولمايدى. جانىڭ اشىعاندىقتان ۇرىساسىڭ. كەيبىرى سونى تۋسىنبەي جاتادى. بىزدىڭ كەزىمىزدە ۇستاز ۇرىسپاق تۋگىلى, ۇرىپ جاتسا دا وكپەلەمەيتىنبىز. ويتكەنى دۇرىس دايىندالماعانىمىزدى, قاتە جىبەرگەنىمىزدى ىشتەي بىلىپ تۇراتىنبىز. قازىرگىدەي توقشىلىق زامان ەمەس, دايىندىقتا اش-قۇرساق جۋرەتىن كەزىمىز بولدى. الى قۇرىپ, ساحنادا قۇلاپ جاتقان قىز-جىگىتتەردى دە كوردىك. بىزدىڭ كۋرس – قازاقستاندا دايىندالعان تۇڭعىش رەجيسسەرلەر. وعان دەيىن قازاق رەجيسسەرلەرى ماسكەۋدە, تاشكەنتتە بىلىم الدى. توقپانوۆتىڭ باستاماسىمەن اشىلعان كونسەرۆاتوريяنىڭ رەجيسسەرلىك فاكۋلьتەتىنە العاش تۋسكەن 26 ستۋدەنتتىڭ 7-ەۋى عانا بىتىرىپ شىقتى. بۋگىندە ەكەۋىنىڭ عانا كوزى تىرى: بىرى – مەن, ەكىنشىسى – ت.جۋرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەميяسىنىڭ پروفەسسورى مامان بايسەركەنوۆ. ول سەكسەنگە كەلدى, مەنىڭ جاسىم جەتپىستەن استى.

قازاقتىڭ تەاترلارىن اяقتان تىك تۇرعىزعان 68 رەجيسسەردىڭ باستاعان ىسىن بۋگىنگى رەجيسسەرلەر ارى قاراي ىلىپ اكەتە الا ما, وز جولىن, سۋرلەۋىن سالا الا ما – ەندىگى ماسەلە وسىندا. قازىرگى رەجيسسەرلەر تىم ەسەپشىل بولىپ كەتتى. مىنانى قويسام, دەپۋتاتتىڭ ىقىلاسىنا بولەنەم, مىنانى ساحنالاسام, پالەنشەنىڭ كوزىنە تۋسەم دەگەن ىشكى ەسەپپەن جۇمىس ىستەيدى. پьەسانى تاڭداردا مانسابى ۋشىن تيىمدى بولا ما, جوق پا – سوعان نازار اۋدارادى. بارى ەمەس, بىراق سونداي رەجيسسەرلەر بار. «اعا, كىمدى نۇسقاپ وتىرسىز?» دەپ الدىما كەلەر بولسا, اتتارىن اتاپ, تۋستەرىن تۋستەپ بەرە الامىن.

«باقىتتىڭ كىلتىن» جازعان قولعانات دەيتىن جىگىتتى تانىماق تۋگىلى, اتىن ەستىپ كورمەگەنمىن. بايقاۋعا شىعارماسىن ۇسىندى. ۇناتتىق, ارى قاراي بىرگە جۇمىس ىستەدىك. بىلمەيتىنى كوپ. تەاترعا كوپ كەلمەگەن جىگىت, بىراق ىنتاسى, قىزىعۋشىلىعى زور. ۋيرەنسەم دەگەن تالابى تاۋداي. ەڭبەكقورلىعىن قاراڭىزشى, باسقا جۇمىسىنىڭ بارىن ىسىرىپ قويىپ, مەنىمەن بىرگە بىر اي تاپجىلماي وتىردى. پьەسانى بەس رەت جازدى. تەاتردىڭ ىشكى اسحاناسىن ابدەن زەرتتەدى. بىر اۋىز نارازىلىق بىلدىرمەي, ەسكەرتۋلەرىمنىڭ بارىن قۇلاعىنا قۇيدى. ناتيجەسى جامان بولماعان سيяقتى. باعاسىن كورەرمەن بەرەدى. ناعىز دراماتۋرگتار وسىنداي ەڭبەكقور جاستاردان شىعادى دەپ ويلايمىن.

– اۋەزوۆ تەاترى – وز اكتەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىق تۇرعىدان وسۋىنە بار مۋمكىندىكتى جاساپ وتىرعان ەلىمىزدەگى ساناۋلى تەاترلاردىڭ بىرى. ارتىستەر سونىڭ باعاسىنا جەتە الىپ جۋر مە?

– دۇرىس ايتاسىز, بىزدىڭ اكتەرلەردىڭ بوس ۋاقىتى جوق. تەاتردىڭ بىر بولمەسىنە كىرسەڭىز, حور ايتىپ جاتىر, ەندى بىر جەردە بي ساباعى وتۋدە. زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان ۋلكەن سپورتزال جۇمىس ىستەپ تۇر. فورماسىن جوعالتپاۋ ۋشىن ارتىستەردى بوس وتىرعىزبايمىز. بۇل دا – قازاقشىلىق. ماسكەۋدە مۇنداي ساباقتار جۋرگىزىلمەيدى. «ارتىسسىڭ با, جالاقى الىپ وتىرسىڭ با – فورماڭدى وزىڭ ساقتا! بىز نەگە سەن ۋشىن بالەتمەيستەر جالداپ, تەرىڭدى الىپ, جانىڭدى قيناۋىمىز كەرەك. وزىڭ ۋشىن كەرەك پە – وزىڭ اينالىس!» دەيدى. ال بىز اكتەرلەر ۋشىن قوسىمشا بالەتمەيستەر, حورمەيستر, كونسەرتمەيستەر, ۆوكال مامانىن جالدايمىز. ارتىستەرگە تاجىريبە مەكتەبى بولسىن دەپ پالەنبەي مىڭ اقشا تولەپ, ەلىمىزدىڭ باسقا تەاترلارىنان, وزگە مەملەكەتتەردەن رەجيسسەر دە شاقىرتامىز. رەسەيدىڭ رەجيسسەرى زاحاروۆ, وزبەكتىڭ رەجيسسەرى ساليموۆتان باستاپ, تالاي ەلدىڭ مامانىن الدىرىپ, سپەكتاكلь قويدىردىق. سىرتتان رەجيسسەر شاقىرتۋ – بارلىق ەلدىڭ تاجىريبەسىندە بار ۋردىس. جاڭا مامانمەن جۇمىس ىستەپ, تىڭ ىزدەنىستەرگە بارۋ ونەردى وسىرمەسە, وشىرمەيدى. تەاتر دەگەن – لابوروتوريя. وندا بىر عانا لابورانت جۇمىس ىستەمەۋى كەرەك. وندا تۋرلى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن رەجيسسەرلار بولۋى تيىس. كەڭەسشى دەگەن سول ۋردىستەردىڭ بارىن باقىلاپ, دراماتۋرگكە كەڭەس بەرىپ, رەجيسسەرگە اقىلىن ايتىپ, ارتىسكە باعدار نۇسقاۋى تيىس. سال قىزمەتى وسسە, كوكىرەگىن كەرىپ شىعا كەلەتىن جاستار بار. دالىزدە بالپاڭ-بالپاڭ باسىپ, نەگىزگى مىندەتىن ۇمىتىپ كەتىپ جاتادى. سولاردى تەزگە سالىپ وتىرامىز. قىزمەت دەگەن ۋاقىتشا نارسە. ەرتەڭ ول ورىننان تۋسىپ قالساڭ, باяعى ورنىڭا ورالاسىڭ. سوندىقتان قانداي ىستى اتقارساڭ دا, ابىرويمەن ىستە, سىيلى بول! قاس جيناما, دوس جي! كورەالماۋشىلىق, كۋندەستىك دەگەن ادامعا تيەتىن تۇماۋ سيяقتى وتپەلى دەرت. بىراق كەيدە تۇماۋدان ادام ولىپ تە كەتەتىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك.

«سوزدىك قورىمدا «حالقىم دەگەن» سوز جوق»

– كۋنى بۋگىنگە دەيىن 100-گە تارتا سپەكتاكلь قويىپسىز. قازاق جانە الەم كلاسسيكاسىنىڭ تاڭداۋلىلارىن تۋگەل ساحنالادىڭىز. ونىڭ ارقايسىسىن جانىڭىزدان, جۋرەگىڭىزدەن وتكىزەتىنىڭىز انىق. توقىراۋعا ۇشىراعان ساتتەرىڭىز بولدى ما?

– ونداي كۋندەر دە وتتى باسىمىزدان. جاقىنىڭدى جوعالتقاندا, ۋمىت ارتقان تەاترىڭ قۇلاعاندا, بىر جاقسى ارتىستىڭ وپىرىلعانىن كورگەن كەزدە قۇلازيسىڭ, جانىڭ جۋدەيدى, توقىرايسىڭ. جاقىندارىڭا دەمەۋ بولماساڭ, اينالىسىپ جۋرگەن ىسىڭدى جان-تانىڭمەن سۋيمەسەڭ, شاكىرتتەرىڭمەن بىرگە قايعىرىپ, بىرگە كۋلمەسەڭ, ساتسىزدىكتەرىمەن بىرگە كۋرەسپەسەڭ, ونىڭ نەسى ومىر? وزىم ونەرىن قاتتى قۇرمەتتەيتىن بىر اكتەر بار. تالانتىنا بۇرىننان تانتىمىن. قازىر جاسى بىرازعا كەلىپ قالدى. جاستاۋ كەزىندە الشاڭ باسىپ جۋرگەنىن كورىپ ۋيرەنگەندىكتەن بولار, قازىر جاۋتەڭدەپ, كىبىرتىكتەپ قالعانىن بايقاسام, جانىم قينالادى. «اي, قۋ ۋاقىت-اي, بىرىنشى – جاستى الدىڭ, ەكىنشى – قۋاتتى الدىڭ, ۋشىنشى – كورىكتى الدىڭ, بىر كۋنى ومىردى دە الاسىڭ-اۋ» دەگەن وي كەلەدى. ومىردە دە, ونەردە دە توقىراۋسىز بولمايدى. ونى ەڭبەكپەن عانا جەڭەسىڭ.

كۋيزەلىپ كوپ جۋرە المايتىن اداممىن. باسىم اۋىرسا, كىتاپ وقيمىن. كىتاپتىڭ ىشىنە كىرىپ كەتەم دە, اۋرۋدى ۇمىتىپ كەتەم. الدەنەگە اشۋلانسام, نەمەرەلەرىمە بارام. سولاردىڭ كۋلكىسىن كورگەندە اشۋى دا, باسقاسى دا جايىندا قالادى. بەس نەمەرەم بار. ۋيگە كىرىپ بارعاندا بىرەۋى موينىما اسىلىپ, بىرەۋى بەتىمنەن سۋيىپ جاتادى. قارتايعاندا بۇدان ارتىق قانداي راقات كەرەك?

قۇداي ادامعا باقتى دا, سوردى دا تىلەۋىنە قاراي بەرەدى. پەيىلى اق ادامدى اللا جاقسىلىعىمەن جارىلقايدى. مىقتى دەنساۋلىق, جاقسى دوس, بەرەكەلى وتباسى, ناسىپتى ىس بەرەدى. ال تىلەۋى جامان ادامنىڭ جولى بولمايدى. نە وتباسى باقىتسىز بولادى, نە ىسى العا باسپايدى. سوندىقتان نيەتىمىز تۋزۋ بولۋ كەرەك. بەس ۋاقىت ناماز وقىماسام دا, كۋندە جاتار الدىندا اللاعا سىيىنىپ جاتامىن. «يا, جاراتۋشىم, كۋنام بولسا كەشە گور! دوسقا كۋلكى, دۇشپانعا تابا ەتپە! وسى بەرگەن دەنساۋلىعىڭنان ايىرما! بالا-شاعام, وتباسىم, ەل-جۇرتىما اماندىق بەرە گور!» – دەپ جالبارىنام.

حالىقتىڭ تىلەۋىن تىلەپ, حالىقپەن بىرگە جاساسقان ادام عانا عۇمىرلى بولماق. بولدىم, تولدىم دەگەننىڭ بەلگىسى بولار, ونەر ادامدارىنىڭ بىر جامان قاسيەتى بار: سال قوشەمەتكە بولەنە قالسا, «حالقىم» دەپ سويلەي باستايدى. حالىقتىڭ اتىنان سويلەۋ ۋشىن حالىققا بىردەڭە بەرۋىڭ كەرەك. جاسىم جەتپىستەن اسسا دا مەنىڭ سوزدىك قورىمدا ونداي سوز جوق. ولاي دەيتىندەي مەن حالىققا نە بەردىم? جۇمىس ىستەسەم – وزىم ۋشىن ىستەدىم. ەل باسقارسام – ابىرويى مەن اتاعى وزىمدىكى. حالىق ۋشىن ىستەدىم دەپ قالاي ايتاسىڭ? بىراق تاۋبە دەيمىن, جۋزدەن استام سپەكتاكلь قويدىم, قانشاما بۋىن شاكىرت وسىردىم. سولار جۋرگەن جەرلەرىندە «وباەۆتىڭ شەبەرحاناسىنان شىقتىق» دەپ ايتىپ جۋرسە, ۇستازعا ودان ارتىق ماراپات جوق.

– كەگەن جاققا ات باسىن جيى بۇراسىز با? اۋىلدىڭ بۋگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى قالاي?

– ارينە, بارىپ تۇرام. كەگەننىڭ توپىراعىندا اكە-شەشەم جاتىر, ارۋاقتار بار. جىلىنا ەكى-ۋش رەت بارىپ, سولارعا قۇران باعىشتاپ قايتام. اۋىلدىڭ بۋگىنگى تىرشىلىگى قالاي دەگەن ساۋالىڭىزدى ەستىپ, تولەن ابدىكوۆتىڭ «ۇلى مەن ۇرىسى» ەسىمە تۋسىپ وتىر. شىعارمادا جۋرناليست عالىمنان: «ايتىڭىزشى, قازىر دەموكراتيя بار ما?», – دەپ سۇرايدى. سويتسە الگى: «جوق!» – دەيدى. «اۋىلدىڭ قالى قالاي?» – دەپ سۇراسا: «ناشار!», – دەپ قىسقا قايىرادى. ول ايتقانداي اۋىلدىڭ حالى جاقسى نەمەسە جامان دەپ شورت كەسە المايمىز. قولىنان ىس كەلەتىن ەڭبەكقور ادام اۋىلدا جاپ-جاقسى ومىر سۋرە الادى. مال ۇستاۋىڭا بولادى, جەر بار, جايىلىم بار. مالىڭنىڭ باسىن كوبەيتىپ, ارى قاراي كەڭ تىنىستاي الاسىڭ. كونسەرۆى زاۋىتىن اش, سۋت زاۋىتىن اش. ەلگە جۇمىس بەرەسىڭ, وز جاعدايىڭدى جاسايسىڭ. ودان كەيىن الاڭسىز ەل ارالاپ, جەر كورۋىڭە بولادى. ۋش-تورت سيىرىڭدى ساتىپ, پاريجگە بارىپ ون بەس كۋن جاتىپ كەلەم دەسەڭ دە وز ەركىڭ. قىسقاسى, ەڭبەك ەتكەن نەسىبەسىز قالمايدى.

 – سۇحباتىڭىزعا راقمەت! تۇساۋكەسەردە جولىققانشا!

– امان بول, اينالايىن!

 

سۇحباتتاسقان انار لەپەسوۆا

"تۋركىستان" گازەتى