تەاتر تاريحىمەن قۇندى

دال وسى ويدىڭ شىندى­عى بۋگىن­­دە ايرىقشا اڭعارىلا­دى. ستۋ­دەنت كەزىمىزدە ا.ن.وستروۆ­سكيي­دىڭ «قاسقىرلار مەن قويلار» كومەديяسىن پەتر فومەنكونىڭ قويىلىمى بويىنشا «كورسەتىلىم سەمينارى» پانى­ن­ەن تالاي رەت قاراپ, تال­داعان ەدىك. وتكەن شىلدە ايىن­دا ماسكەۋ قالاسىنا تاجىريبە الماسۋ ساپارى تۋرالى حابار­دى ەستىگەندە, كوكەيىمدە جۋر­گەن كوپ ويلارىم تاعى دا قى­لاڭ بەردى. ماس­كەۋگە كەلىسىمەن سول قويى­لىم­دار­دى وز كوزىمىزبەن كورۋگە اسىقتىق. 

ەڭ الدىمەن ا.Чەحوۆ اتىن­داعى ماسكەۋ كوركەم تەاترى مۇرا­­­جايىن, ا.ا.باحرۋشين اتىن­­­داعى تەاتر مۇراجايىن, ۆ.ي.نە­مي­­روۆيч-دانчەنكو مەن ك.س.ستاني­­س­لاۆ­­سكييدىڭ مۋزەي-ۋيىن تاماشالادىق.

1898 جىلى نەگىزى قالانعان محات-تىڭ ەڭ العاش شىمىلدىعىن اشقان الەكسەي تولستويدىڭ «سارь فёدور يواننوۆيч» تراگەديяسى­نىڭ كيىمدەرىن, رەكۆيزيت, دەكورا­سيя­لارىن وسى كۋنگە دەيىن سول قال­پىن­دا ساقتاۋى تاڭعالدىردى. 130 جىل بولعان جادىگەرلەر جاپ-جاڭا بول­­ما­عانى­مەن, كونەرمەگەن, الى كۋنگە تاريحتىڭ جاڭالىعى رەتىندە قىزمەت ەتىپ تۇر. ماسكەۋ­دىڭ قاي تەاترىنا كىرسەڭ دە وز مۋزەيى بار. قاي-قايسىسى دا جادىگەرگە وتە باي. جاسانعانى دا, جابدىقتالعانى دا ايرىقشا. كوردىك... تۋيدىك...

بىزدىڭشە, قازاقستانداعى سانى 60-قا جەتكەن بارلىق تەاتردىڭ جەكە مۇراجايى اشىلسا جانە بۇ­دان تانىم كەڭەيمەسە, تارىلمايدى. مۋزەي جازۋشىنى دا, قالىڭ قاۋىم وقۋشىنى دا ويلانتىپ, تول­عان­تۋعا, تاريحىنا اماناتپەن قاراپ, امال قىلۋعا ۋيرەتۋگە تيىس. بۇل ۋاقىت ەنشىسىندەگى ماسەلە بولعا­نى­­مەن, تەاتردىڭ ار كۋنىنەن تاريح قالا­نا­تى­نىن ەسكەرۋ لازىم. وسىعان بايلانىستى الدىمەن مىنانى ايتار ەدىك.

بىرىنشىدەن, ەلىمىزدەگى قولتاڭ­باسى قالىپتاسقان اعا بۋىن رەجيسسەرلەردىڭ رەپەتيسيяسى مەن قويىلىم بارىسىنداعى جۇمىس جۋرگىزۋ پروسەسىنە دەيىن جازىلىپ, رەكۆيزيتتەردىڭ بارى ساقتالۋى تيىس. دانчەنكو مەن ستانيسلاۆسكييدىڭ وتىرعان ورىندىقتارىنا دەيىن قاستەرلەنەتىن ماسكەۋ تەاتر ونە­رىن­­دەگىدەي بىز دە قۇندى جادى­گەر­­لەردى تاريحتان تاسا قالدىر­ماسقا ۋيرەنۋىمىز كەرەك. بىر محات مۋزەيىنىڭ وزىندە ەكى فيليال بار. فيليال دەگەن – «دوم مۋزەي». («دوم-مۋزەي كونستانتينا ستانيسلاۆسكوگو», «مۋزەي-كۆار­تيرا نەميروۆيчا-دانчەنكو ۆ.ي.»). ال باحرۋشين مۋزەيىندە ون فيليال بار. كىلەڭ ونەر مايتال­ماندارىنىڭ مۋزەي-ۋيلەرى كەشەگى تاريحتى تىلسىز-اق تار­قاتىپ بەرە الادى. تۇنىپ تۇرعان تاريح.

ەكىنشىدەن, تەاتر ونەرىنە تەك اكتەر مەن رەجيسسەر عانا ۋلەس قوسا­دى دەگەن جاڭساق پىكىرگە ۇرىن­باي, تەاتر ۋشىن ەڭبەك ەتكەن ار سالانىڭ يەلەرىنە ارنالعان مۋزەي بۇرىشى بولعانى جون.

ۋشىنشىدەن, م.اۋەزوۆ اتىن­داعى قازاق مەملەكەتتىك اكادە­ميяلىق دراما تەاترى ديرەك­تورى اسحات ماكسيمۇلى تەاتر مۇرا­جايىن عىلىمي ورتالىققا اينال­دىرۋ تۋرالى ويىمەن بولىسكەن ەدى. تەاتر مۇراجايىنداعى اربىر اقپا­رات­تىق ماتەريالدار, افيشالار, باع­دارلامالار, яعني تاريحتان ماع­لۇمات بەرەتىن كەز كەلگەن قۇندى جادىگەرلەر ارنايى رۇقسات حاتپەن نەمەسە تەاتر تاراپىنان بەكىتىلگەن پرايس-پاراق ارقىلى قولجەتىمدى بولسا دەيمىز.

تورتىنشىدەن, قالا قوناق­تارى مەن كورەرمەندەرگە تەاتر عيمارا­تىنا سپەكتاكلьدەن تىس ۋاقىتتاردا эكسكۋرسيя جاساۋ. بۋگىنگى كۋن – جار­نامانى تالاپ ەتەتىن ۋاقىت. تەاتر ماڭى, تەاتر الاڭى, яعني تەاتر­عا جاقىن (مەترو, اяلداما) جەر­­لەردىڭ بارىندە تەاتر جارناما­لارى, تاريحىنان سىر شەرتەتىن سۋرەت­­تەر, تۇلعالار پورترەتتەرىمەن اي­شىق­­تالىپ تۇرسا, ارتىق ەمەس. بۇل اكىم­شىلىك تاراپىنان, مەملەكەت تا­را­پىنان قولداۋعا يە بولۋى كەرەك.

سالتانات ابىلعازيەۆا,

م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك

اكادەميяلىق دراما تەاترى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى


https://egemen.kz/article/173239-teatr-tarikhymen-qundy