جىر-تەرمەلەردىڭ تاربيەلىك مانى زور

سابيت ورازباەۆ,
قازاقستاننىڭ حالىق ارتيسى:


– سابيت اعا, بالا كۋنىمىزدە ماگ­ني­توفوننان «توقتا, بوتام, اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا» دەگەن سىزدىڭ قوڭىر داۋىسپەن ايتىلعان جىر-تەرمە, تولعاۋلارىڭىزدى ەستىپ وستىك. سول سەبەپتى سىزدى كىشكەن­تايى­مىزدان ەتەنە تانىس, تۋىس ادامداي جاقىن تارتاتىنىمىز بار. سىزدىڭ كوپپەن تەز تىل تابىسىپ, جاقىن ارالاسىپ كەتۋىڭىزگە وسى جىر-تەرمە ورىندايتىن قاسيەتىڭىزدىڭ كوپ سەپتىگى تيگەن سيяقتى.
– بۇل سوزىڭنىڭ جانى بار. بىراق ماسەلە سەنىڭ نە ايتقانىڭا بايلانىستى. ايتقان جىر-تەرمەڭ ماڭىزدى, تاربيەلىك مانى زور, جۋرەكتى قوزعايتىن بولسا, راسىندا تىڭداۋشىڭدى ۋيىرىپ الاسىڭ. جاس اكتەرلەرگە «سەندەر ابايدى وقىڭدار. سوندا قور بولمايسىڭدار» دەپ جيى ايتامىن. «وقىپ جۋرمىز» دەپ قوяدى. كەيدە دومبىرانى الام دا, «دۋنيە توڭكەرىلگەن بۇل بىر ساعىم» دەپ بىر ماقامعا سالىپ اندەتىپ وتىرسام, «نە دەگەن سوز? بۇل كىمنىڭ سوزى? وزىڭىز شى­عارعانسىز با?» دەپ سۇراپ جاتادى. ابايدى وقىماعانى بىلىنىپ قالادى. «توقتا, بوتام, اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا» دەگەن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ ولەڭى عوي. سونداي بىر كەرەمەت جازىلعان. وزىمىز دە نەمەرەلى بولدىق, سونىڭ اسەرى مە, بىر ماقام تابىلدى دا, جاي عانا ايتىپ ەدىم, سول سۇمدىق تانىمال بولىپ كەتتى. بىر كۋنى اۆتورلىق قۇقىق مەكەمەسىنەن «اعا, سىزدىڭ شىعارعان اندەرىڭىزدىڭ ورىندال­عانى ۋشىن قارجى تۋسكەن, سونى الۋىڭىز كەرەك» دەپ تەلەفون سوعادى. «ويباي-اۋ, مەن كومپوزيتور ەمەسپىن عوي, التىنبەك قورازباەۆپەن شاتاستىرىپ وتىرعان شىعارسىڭدار» دەسەم, «جوق, سابيت اعا, سىزدى بىلەمىز عوي» دەيدى. بارسام, اجەپتاۋىر قوماقتى قاراجات جينالىپ قالىپتى. «توقتا, بوتام, اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا», «اناما», «تۋعان كۋن» سيяقتى باس-اяعى سەگىز-توعىز انىم بار. بىر كومپوزيتور ىنىم «اعا, بۋيتە بەرسەڭىز بىز جەيتىن نانى­مىزدان ايىرىلىپ قالامىز عوي» دەپ ازىل-شىنى ارالاس ايتقانى بار. «الاڭ­داما, مۇنىڭ سوڭىنا تۋسىپ جاتقانىم جوق. اۋ دەمەيتىن قازاق بولا ما, دوم­بىرامەن قوسىلىپ ايتقاننان كەيىن كەيدە وسىنداي بىر جاقسى ان كەلىپ قالاتىنى بار» دەپ جاۋاپ بەردىم. «اڭساۋ» دەگەن دە انىم بار. «ەلىمە بارسام, تۋعان جەرىمنىڭ قادىر-قاسيەتىن, تاۋلارىن ساعىندىم» دەگەن ماعىنادا, شەتەلدە جۋرگەن قازاق اقىندارىنىڭ «ەلىم-اي» دەگەن شاعىن عانا كىتابى شىققان, «اڭساۋ» دەگەن ولەڭدى سول كىتاپتان الدىم. سونى اندا-ساندا ايتاتىنمىن. بىر كۋنى راديو تىڭداپ وتىرسام, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتيسى ەرجان قوسبارماقوۆ راديودان ورىنداپ جۋر. اندى تىڭداپ وتىرىپ, تىپتى وزىمنىڭ كوڭىلىم بوساپ كەتتى.
كونسەرۆاتوريяدا ەكى ستۋدەنت مەنىڭ اندەرىم بويىنشا ديسسەرتاسيя قورعادى. ونىڭ ىشىندە تولعاۋلار, اقىنداردىڭ سوزىنە جازىلعان اندەر بار. سول تولعاۋ, اندەردى ۋيرەنىپ جۋرگەندەر كەزدەسەدى.
تەاتردا بىزگە رول بەرەدى, كەيدە ەن­شىمىزگە تاريحي تۇلعالار تيەدى. مىسالى, بۇقار جىراۋدى الايىق. سوسىن «بۇل كىم? قايدان شىققان?» دەپ ىزدەيسىڭ. سودان وي تۋيەسىڭ. تاريحىمىزدى قاراپ وتىرسام, ىلعي دۋركىرەپ كەلە جاتامىز دا, بيلىككە تالاسىپ, بىر-بىرىمىزدى ولتىرىپ, قايتادان باسقا بىرەۋلەرگە جەم بولىپ كەتەمىز.
– قازاقتىڭ تۇشىنىپ وقيتىن تاريحى ەندى جازىلا باستادى. تول تاريحىمىز جىر-تەرمە, تولعاۋ, اڭىز-اپسانادا جاتىر. بىراق وسى جىر-تەرمەلەردى ناسيحاتتاۋ, سولاردى راديو-تەلەديدار ارقىلى بەرۋ جاعى ونشا كوڭىلگە قونبايدى. قايتا كەڭەس وداعى كەزىندە تەلەارنادان ارنايى, تۇراقتى حابار بەرىلەتىن. قازىر سونداي حابارلاردى نەگە كوبەيتپەسكە?
– يا, كەڭەس وداعى كەزىندە «حالىق قازىناسى» دەگەن باعدارلاما بولدى. بىراق 15 مينۋتتان ارتىق ۋاقىت بەر­مەيتىن. سوڭعى جىلدارى «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسى وسىنداي ۋردىسكە نازار اۋدارا باستادى. شىنىندا دا, ەگەمەن ەل بولعالى دا وتىز جىلعا جاقىنداپ قالدى, وسىنداي ۋردىس ەندى قولعا الىنىپ, ايتىلىپ جاتىر. بۇل ماسەلەنى قولعا الساق, سوز جوق, جىر-تەرمەلەردىڭ, تول­عاۋلاردىڭ تاربيەلىك ماڭىزى وتە زور. قانشا دەگەنمەن بابالار سوزى ويعا قوناتىن سوز.
مەنىڭ بىر بايقاعانىم, قازىر كىتاپ وقۋعا دەن قويعاندار كوبەيىپ كەلەدى.
بۇل – قۋانارلىق جاعداي. «كومپьۋتەردەن وقىعاننىڭ جادى ناشار بولادى. كىتاپ وقۋ كەرەك» دەگەندى پرەزيدەنتتىڭ وزى دە تالاي رەت ايتتى. كومپьۋتەردەن كەرەك نارسەمىزدى تابا قوяمىز دا, سونى جازىپ الامىز. ار جاعى جوق. كىتاپتاعىداي تەرەڭ بويلاي المايسىڭ. ال كىتاپ – ۋلكەن قازىنا. ونىڭ دامىن تاتقان ادام, قاي مەزگىل بولسا دا, ايتەۋىر ۋاقىت تابادى. ەرتەرەكتە ماسكەۋگە بارعانىمدا, مەترو­دا وتىرعانداردىڭ قولىنان كىتاپ تۋس­پەيتىنىنە تاڭعالاتىنمىن. ىلعي شۇق­شيىپ قارايدى دا وتىرادى. قىزىق جەرىنە كەلگەندە كۋلەدى. باسقادا شارۋاسى جوق. وزىنىڭ الەمى بار. مىنە, بىز دە ۇر­پاعىمىزعا كىتاپ وقۋدى ۋيرەتىپ, داعدى­لاندىرۋىمىز كەرەك. وندا باي مۇرامىز, قازىنامىز جاتىر. جىر-تەرمەلەرىمىزدى, تولعاۋلارىمىزدى قانداي جولمەن بولسا دا ناسيحاتتاي بەرۋىمىز كەرەك. ويتكەنى وندا قازاقتىڭ سالتى, داستۋرى, بۋكىل بولمىسىمىز بار.
– سىزدىڭ قاتارىڭىز سەركە قوجامقۇلوۆ, نۇرمۇحان جانتورين, ىدىرىس نوعايباەۆ, شاكەن ايمانوۆ, حاديشا بوكەەۆا, سابيرا مايقانوۆا سيяقتى قازاقتىڭ تۋما تالانتتارىنىڭ كوزىن كورىپ, سولاردىڭ ويىنىنان, جۋرىس-تۇرىسىنان, سويلەگەن سوزىنەن ۋلگى الدى. قۇدايعا شۋكىر, وزىڭىز دە قازاقتىڭ ابىز اقساقالىنىڭ بىرىسىز. ۋلكەن بولۋدىڭ, ەلگە اقىل ايتۋدىڭ, جون سىلتەۋدىڭ سالماعى قانشالىقتى اۋىر ەكەن?
– بۇل – قيىن سۇراق. جاھاندانۋدىڭ اسەرى مە, وسى كۋنى جەڭىل مىنەزدىلەر كوبەيدى. ەركىن جۋرىپ-تۇرعىسى كەلەدى. اسىرەسە, ونەردە جۋرگەندەر ۋيىن, توسەگىن, تىپتى اجەتحاناسىنا دەيىن كورسەتەتىن بولدى. كەيبىرەۋى تىپتى جالاڭاشتانىپ كەتتى. وسىعان مەنىڭ جۋرەگىم قاتتى اۋىرادى. كەڭ دالادا ەمىن-ەركىن وسكەن, باяۋ, اسىقپاي, ولەڭىن ايتىپ جۋرگەن قازاققا قازىرگى وزگەرىستەر اۋىر تيىپ جاتىر. جەڭىل جولمەن اقشا تابۋعا قۇمارلار كوبەيىپ كەلەدى. ەڭبەك ەتۋگە قۇلشىنىس جوق. بالالار تىكاяق. انە جەردە قاسىق جاتسا, كوتەرمەيدى. قازىرگى بالالار ۋلكەن كىسىلەر بىر نارسەنى كوتەرە الماي جاتسا قاراپ تۇرا بەرەدى, بارىپ كومەكتەسە سالۋ دەگەن جوق. گاسترولьگە شىققاندا سەركە اعامىز, سابيرا, شولپان اپالارىمىزدىڭ سۋيىكتىسى بولدىق. سولارعا قامقورلىق جاساپ جۋرەتىنبىز. جۋگىرىپ بارىپ, كومەكتەسكىمىز كەلىپ تۇراتىن. «وي, اينالايىن, جاقسى بالا ەكەنسىڭ عوي» دەسە, سوعان ماز بو­لاتىنبىز. ويتكەنى ونىڭ بارى بىزدىڭ مەنتاليتەتىمىز.
قازاقتىڭ قالتاسىنا سال اقشا تۋسسە بىرەۋدى كەمىتىپ, ىرى سويلەپ, ايعايلاپ, رەنجىپ, بىرتۋرلى وزگەرىپ كەتەدى. ونى «تۋرتىپ تۇرعان» قالتاسىنداعى تيىن-تەبەنى. ال وزگەلەر قانشا تاپسا دا ۋن­دەمەيدى. ويتكەنى «بەينەتىممەن كەلگەن نارسە, ونى جاريя ەتە المايمىن» دەيدى. ولاردا جانكەشتىلىك بار. جارقىن دەگەن ىنىمنىڭ ايتۋىنشا, وزبەكستاننان تۋركىستانعا تاۋ ەتۋگە كەلگەندەر جان-جاعىنا قاراپ, «اللا تاعالا-اي, نە دەگەن جەر مىناۋ! بوستان بوسقا جاتقانىن-اي. بىزگە بەرسە, گۋلستانعا اينالدىرار ەدىك-اۋ» دەپ تامسانادى ەكەن. ابىلايحاننىڭ وزى دە قازاققا جەر شۇقىتا الماي كەتتى عوي.
«بار ەدى ۋش ارمانىم دەپتى ابىلاي,
اتتەڭ-اي, دەگەنىمە جەتپەدىم-اي.
ۋش جۋزدىڭ باسىن قوسىپ,
ەل قىلىپ وز الدىنا كەتپەدىم-اي» دەگەن سوزى بار. ول ەلگە ەگىنشىلىككە بەت بۇرۋدى ناسيحاتتادى.
مەنىڭ ايتارىم, جاھاندانۋ زاما­نىندا ەتەك-جەڭىمىزدى جيناپ, جان-جاعىمىزعا سەرگەك قاراعانىمىز جون بولار ەدى دەپ ويلايمىن.
– سابيت اعا, 80 جاسقا تولعان مەرەي­تويىڭىزدى استا-توك تويلاۋدان باس تارتىپ, وزىڭىز تۋىپ-وسكەن اۋىلعا مەكتەپ سالدىرىپ بەرگەنىڭىزدى قازىر ەل جىر عىپ ايتادى. بۇل كورپەنى وزىنە قاراي تارتقاندى عانا بىلەتىندەر ۋشىن ۋلكەن ساباق بولدى.
– وسى تويدى جاساتپاعانىمدى ونەر ادامدارىنىڭ كوبىسى ۇناتپادى. مەنىڭ قۇتارىس اۋىلىم تۋركىستان وبلىسىنداعى قاراتاۋدان قۇتىرعان, الاتاۋدان ارىس, قازىعۇرتتان اقسۋ وزەنى كەلەتىن, تابيعاتى عاجايىپ جەر. سونداي جەردى قونىس ەتكەن اتا-بابامىزعا ريزامىز. بىزدىڭ جاقتا ەلدىڭ تۇرمىسى جاقسى. مال ۇستايدى, ەگىن سالادى. جەرمەن جۇمىس ىستەۋدى جاقسى مەڭگەرگەن. وسى مەكتەپ ماسەلەسى كوڭى­لىمدە جۋرەتىن. جەتىجىلدىق مەكتەبى بار-دى. ول كەزىندە جاقسى مەكتەپ بولدى. بىراق بالالارعا زاماناۋي مەكتەپ بولسا دەپ ويلاپ جۋرگەم.
وبلىستىڭ سول كەزدەگى اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆ «مەرەيتويىڭىزعا باي­لانىستى جوسپار جاساپ قويدىق. سونى اقىلداسۋعا كەلسەڭىز» دەپ حابارلاستى. اكىمگە وز ويىمدى ايتىپ ەدىم, ول كىسى تاڭعالدى. وبالى كانەكي, «مەكتەپتى جوسپار بويىنشا بىلاي دا سالامىز, تويدى وتكىزەيىك» دەدى. راقمەتىمدى ايتتىم. ويتكەنى تۋعان جەرىم 60, 70, 75 جاسقا تولعانداعى مەرەي­تويىمدى دا جوعارى دارەجەدە دۋركىرەتىپ وتكىزىپ بەرگەن. ريزامىن. سويتىپ, اكىمنىڭ پارمەنىمەن اۋىلىمىزدا 1 000 ورىندى مەكتەپ سالىندى. وبلىستاعى الدىڭعى شەپتەگى جاقسى مەكتەپ بولدى. ەكى سپورت­زالى بار. بۇرىنعى ەسكى مەكتەپتە دە سپورت­زال جۇ­مىس ىستەپ تۇر. بىر قىزىعى, قازىر اۋىلى­مىزدان بالۋان قىزدار شىعىپ جاتىر. فيزيكتەر, ماتەماتيكتەر كوپ. وليم­پيادالاردا جۋلدەلى بولىپ جۋرگەن مىقتى ماتەماتيك مۇعالىم بار ەدى, سونى ال­دىرت­تىق. ۋيىن الىپ بەردىك. ەڭ باستىسى – ەل ريزا.
 ەكىنىڭ بىرى وزىنە جاسالىپ جاتقان قۇرمەت-قوشەمەتتەن باس تارتىپ, مۇنداي ارەكەتكە بارا بەرمەيدى. جالپى, كەيدە وسى بىز توي تويلاۋدىڭ بىر مادەنيەتىن قالىپ­تاستىرعانىمىز جون-اۋ دەگەن ويعا كەلەم. سىز بۇعان نە دەيسىز?
– يا, ەلباسىنىڭ وزى توي جونىندە كوپ شاشىلماستان رەتتەپ وتكىزۋ كەرەك دەگەندى ايتىپ كەلەدى. بىزدىڭ جاقتا وزبەك اعايىندار دا تۇرادى. ولار تويعا 200-دەن استام ادام شاقىرمايدى. جەيتىنى دە, ىشەتىنى دە بەلگىلى. انىن ايتىپ, بيىن بيلەپ, كوڭىلدى وتكىزىپ جاتادى. ەگيپەتكە بارعانىمىزدا بىر تويىنا قاتىسۋدىڭ ساتى تۋستى. قۇدالار بارى جينالىپ, نەكە قيىلىپ, جون-جورالعىلارىنىڭ بارى جاسالعاننان كەيىن بىر شاي ىشىپ تاراستى. ال ۋلكەن توي دۋنيەگە بىرىنشى پەرزەنت كەلگەننەن كەيىن جاسالادى ەكەن. تاڭعالىپ, بىزدىكىلەرگە ايتسام, «وي, ول جارىماعانداردىڭ تويى عوي, قۇداي بەرگەن نەسىبەسىنەن ايىرماسىن. توي – قۇدايدىڭ ىرىسى» دەيدى. بىزدىڭ حالىق استا-توك توي جاساعاندى جاقسى كورەدى. توي-دۋمان جاقسى, اڭگىمە ۋنەمدەپ, ىسىراپشىلىققا جول بەرمەۋدە. شەتەلگە كوپ شىقتىق قوي, ولار قارا­پايىم كيىنەدى. بىر شالبار, بىر كوي­لەكپەن بىر جىل جۋرە بەرەدى. بىر نارسە الۋ كەرەك بولسا, «مۇنسىز ومىر سۋرۋگە بولا ما?» دەگەن سۇراق قوяدى. بولادى دەسە, سونى ساتىپ الىپ, اقشا شى­عىندامايدى. ال بىز كوزىمىزگە كورىن­گەن جاقسى نارسە بولسا, الا بەرەمىز. بىزدە ۋنەمشىلىك جوق.
انگليяدان كەلگەن دوسىمدى كورسىن دەپ تويعا الىپ باردىم. داستارقانداعى استى كورىپ, شوشىپ كەتكەنى بار. كوشەمىز تولعان قىمبات دجيپ كولىگى. سول اعىل­شىن, «بىلاي قاراساڭ, تورت قۇبىلاسى تۋگەل, تاماعى توق, كىلەڭ بايلار تۇراتىن ەل سيяقتى كورىنەسىزدەر. ال ىشكى دۋنيە­لە­رىڭىزگە قاراساق, تىپتى باسقاشا» دەيدى. ول كوزبەن كورگەنىن, شىندىقتى ايتىپ وتىر. بىزدىڭ قازاقتىڭ ەڭ بىر وسال
تۇسى – ماق­تانشاقتىق. وسىنى ايتىپ تا, جازىپ تا جاتىر. دۇرىس ەكەن دەيدى دە, جەمە-جەمگە كەلگەندە وزدەرى دە سونى جاسايدى.
مۇندا ەڭ قيىنى – نەسيە الىپ توي جاساۋ, وزدەرىنىڭ قاتاردان قالمايىق دەگەن ۇرانى بار. ەرتەڭ اش وتىرسا دا, بۋگىن استا-توك توي جاساۋ كەرەك. ال وتبا­سى, وشاق قاسىندا شەشىلمەگەن پروبلە­مالار كوپ. وسى نەسيە دەگەن بىزدىڭ تۋ­بىمىزگە جەتەتىن بولدى. بىرەۋگە قارىز ادامنىڭ ومىرى تىنىش بولمايدى. ول وتباسىندا رەنىش تە, ۇرىس-كەرىس تە ورىن الادى.
– قازاقتى كوپ سىناعاننىڭ بىرى – اباي. سويتىپ جۋرىپ جاقپادى, تاяق تا جەدى. سىز دە مىنە, قازاقتىڭ ىسىراپشىلىعىن ايتىپ وتىرسىز. وزىمىزدىڭ تاعى قانداي وسال تۇسى­مىزدى بايقايسىز?
– مىسالى, ارتىستەر قانشا تالانتتى بولسا دا – جالعىز. ول قالاي ساحناعا شىقتى – جالعىز. وعان ەشكىم كومەكتەسە المايدى. ارتيستى قيىندىقتان الىپ شىعاتىن – بىلىمى, بويىنداعى تالانتى. ساحناعا شىققاندا وعان اكەسى دە, شەشەسى دە, اعاسى دا كومەكتەسە المايدى. جازۋ­شىلار دا, اقىندار دا سولاي. «سەن بىلاي ىستە» دەپ وعان ەشكىم ايتا المايدى. بارىن جۋرەگىنەن وتكىزەدى, ويلايدى. ونىڭ شىعارماسىنىڭ دەڭگەيى – ونىڭ كوپ بىلگەنىنە, بىلىمىنە بايلانىستى. سول ۋشىن بىزگە بىلىم كەرەك.
تەاترىمىزدا تالانتتى جاستارىمىز كوپ. مەنى سولاردىڭ تىلى الاڭداتادى. بويى دا, ويى دا بار اپ-ادەمى قىزدار, بىراق ۋندەرى, داۋىسى جوق.
وسى كۋنى ازىل-وسپاق تەاترىنىڭ سانى كوپ, ساپاسى جوق. ەل اراسىنداعى انەك­دوتتاردى تالعامسىز ساحناعا شىعارا بەرەتىن بولدى. بىر قىنجىلاتىنىم – ەركەكتەر ايەلدىڭ رولىن ويناۋدى ادەتكە اينالدىردى. قارتتاردى مازاق قىلادى. سولاردىڭ وزدەرى قارتايماي ما?
كەيدە اقساقالىمىز, ابىزىمىز, ۋلكەن كىسىلەردىڭ كوزىن كورگەن, سولاردىڭ قولىنا سۋ قۇيعان, ساحنادا سەرىكتەس بولعان دەپ قۇرمەتتەپ جاتادى. ونىسى راس. بىزدىڭ باقىتىمىز – تەاتردىڭ نەگىزىن قالاعان كىسىلەرمەن دامدەس بولعانىمىز. ولار – سەركە قوجامقۇلوۆ, قۇرمانباك جانداربەكوۆ, قاليبەك قۋانىشباەۆ, ەلۋباي ومىرزاقوۆ, قاپان بادىروۆ. وگىزباەۆ دەگەن كەرەمەت اكتەر بولعان. سول كىسىنى ەسىنە الىپ جاتقان ەشكىم جوق. ول دا ۋلكەن پروبلەما. ىزدەۋشىسى جوق بولعاننان كەيىن نەبىر تالانتتاردىڭ وزى ۇمىتىلىپ قالادى. فاريدا شارىپوۆا مەن ىدىرىس نوعايباەۆتىڭ ومىرى كەرەمەت باستالدى. نەبىر بەينەلەردى سومدادى. ماسكەۋ دە مويىنداپ, سىيلىقتار بەردى. قالاي دۋنيەدەن وتتى, سولاي تىم-تىرىس. مەنىڭ ۇققانىم, قانشا تالانت بولسا دا, ونىڭ ارتىندا ىزدەۋشىسى, جۋگىرىپ جۋرەتىن بىرەۋى بولۋى كەرەك ەكەن. «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنىڭ باسشىسى ەرلان قارينگە بىر جولىققاندا «ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن, بىراق ۇمىتىلىپ بارا جاتقان وسىنداي ادامدار بار. سولاردى شىعارۋ كەرەك. ساۋابىن الاسىڭ. ولار تۋرالى قازىر ايتپاساق, كەيىن مۋلدەم ۇمىتىلىپ كەتەدى» دەدىم.
«اتادى تاڭ, باتادى كۋن, تولادى اي,
اۋىسادى كۋندە سابا تولاعاي.
بىردە باردى, بىردە جوقتى ارمانداپ,
پەندە, شىركىن, بولدى نەگە قوماعاي?
ناپسى سول عوي, نىسپى ادام بولعان سوڭ,
تاركى ومىر تالقى, تارتىس دوداداي.
بىلەم تالاي دانالاردىڭ داناسىن,
ولار تاۋ دا, مەن كىشىمىن وباداي,
«التىنسىڭ!» دەپ ماقتاعاندار تىرىمدە,
كوزىم جۇمسام, كورمەس مەنى قولاداي.
ادامزاتقا سونىڭ بارىن ۇقتىرعان,
ارۋاعىڭنان اينالايىن و, اباي!»
– دەگەن قۋاندىق شاڭعىتباەۆتىڭ ولەڭى بار. قازىر وسى اقىن تۋرالى دا ەشكىم ايتپايدى. ول كىسىمەن ەكى-اق رەت كەزدەستىم. تالاي نارسەنى بىلدىم. كەرەمەت эنسيكلوپەديست, كوپ بىلەتىن ادام. ولەڭدەرى دە جاقسى. وسى بىراۋىز ولەڭىنىڭ وزى كەرەمەت. وسىنداي ادامداردى ۇمىتۋعا بولا ما? ارينە, ونى جانداندىراتىن, ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعالاردى ۇمىت­تىرمايتىن مادەنيەتتىڭ جوعارىلىعى, ۇقىپتىلىق.
– ەلدىڭ الدىندا جۋرگەن تۋرلى سالانىڭ مايتالماندارى ەلباسى ن.نازارباەۆپەن كەزدەسىپ تۇراسىزدار. سونداي باسقوسۋلاردا «وسىنداي ماسەلەگە مويىن بۇرۋىمىز كەرەك. وسى بىر نارسەلەر ەلەنبەي قالىپ جاتىر» دەگەن ۇسىنىس-پىكىرلەر بولا ما?
– ەڭ قىزىعى, بىزبەن كەزدەسۋلەرىندە ەلباسى وسىنداي ماسەلەلەردى وزى باستايدى. كەمشىلىكتىڭ بارىن بىلىپ وتىرادى. بىز دە ولقىلىقتاردى ايتىپ وتەمىز. مادەنيەت سالاسىنداعى قىزمەت­كەرلەردىڭ, تەاترداعى ارتىستەردىڭ ايلىعى تىپتى از. اكتەرلەر ار جەرگە بارىپ كينوعا تۋسەدى. قازىر كوبى جەكە كينو تۋسىرۋشىلەر. ولار قارجىنى از تولەيدى. وسى تەاترداعى ايلىق ماسەلەسىن تالاي رەت ايتتىق. ايلىعى از بولعان سوڭ تۋرلى كەشتەر جۋرگىزىپ, اسابا بولادى. ەگەر ماتەريالدىق جاعدايى دۇرىس بولسا, ونەر ادامدارى الاڭسىز, شىن بەرىلىپ رولىن وينار ەدى. ار جەردەن تابىس تاۋىپ جۋگىرىپ جۋرگەنىنىڭ كەرى اسەرى كوپ تيەدى. رولدەرىن جاتتاپ ۋلگەرە المايدى. دايىندىقتى ويداعىداي جۋرگىزبەيدى. سودان ورتاڭقول دۋنيە شىعادى. مۇنداي جۋرىستىڭ نەگىزگى شارۋاعا زيяنى كوپ. پاتەردە جۋرەدى, جانىڭ اشيدى. وسى كەزدە ەسىمە تۋسىپ تۇر. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدارى ەلباسى م.اۋەزوۆ اتىنداعى تەاترعا كەلىپ «ابىلايحاننىڭ اقىرعى كۋندەرى» سپەكتاكلىن تاماشالادى. بۇل 1993 جىل بولاتىن. وتپەلى, قيىن كەز. سول كەزدە «نە وتىنىشتەرىڭ بار?» دەپ سۇراعان پرە­زيدەنتتەن ۋيسىز جۋرگەن تەاتر جاستارىنا باسپانا سۇراۋعا تۋرا كەلدى. ەلباسى سوزىمىزدى جەرگە قالدىرماي, تەاتردىڭ 20 شاقتى جاس اكتەرى ۋيلى بولدى. بۇل ەلباسىنىڭ ونەر ادامدارىنىڭ ەڭبەگىن باعالاعانى دەپ بىلەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
اڭگىمەلەسكەن
گۋلنار جۇمابايقىزى

www.aikyn.kz