سابيت ابدىحالىقوۆ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترى ديرەكتورى: العا جىلجۋ, جاڭارۋ – ونەر ۇجىمىنا تان قاسيەت

– قازاق ونەرىنە ولشەۋسىز ەڭبەگى سىڭگەن تالاي ساڭلاقتىڭ وشپەس ىزى قالعان, كوزى تىرى اڭىز تۇلعالار الى دە تەر توگىپ جۋرگەن قارا شاڭىراققا باسشى بولىپ كەلەردە جۋرەكسىنبەدىڭىز بە?
– سۇراعىڭىز ورىندى. اۋەزوۆ تەاترى – ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني مادە­نيەتىن الەمدىك دەڭگەيدە تانىتقان ۇلى تۇلعالاردىڭ ماڭداي تەرى تامعان كيەلى قارا شاڭىراق. قازاق ونەرىنىڭ كيەلى قارا شاڭىراعى.العاشىندا اسانالى اشىموۆ, سا­بيت ورازباەۆ, نۋكەتاي مىشباەۆا, تورعىن تاسىبەكوۆا, ۇستازىم ەسمۇقان وباەۆ سىندى مىسى بار مايتالمانداردىڭ اراسىندا قىزمەت ىستەۋگە جۋرەكسىنگەنىم راس. سەبەبى, بۇل قارا شاڭىراقتىڭ باسشىسى بولۋ اسقان جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. جۇمىسىمدى ابىرويمەن اتقارا الماسام – وزىمە سىن. مەنىڭ تۋسىنىگىمدە, ديرەكتور دەگەن – قىزمەتشى. العاش كەلگەنىمدە: «مەن باسقارۋعا ەمەس, سىزدەرگە, قارا شاڭىراققا قىزمەت ەتۋگە كەلدىم», – دەگەن بىر-اق اۋىز سوز ايتتىم. اۋەزوۆ تەاترىن جەتكەن بيىگىنەن ارى قاراي بيىكتەتۋ, دۇرىس باعىتتا جۇمىس ىستەۋ, قازاق تەاترىنىڭ ۋلگىسى بولاتىنداي دەڭگەيگە جەتكىزۋ, سوزسىز, وتە اۋىر جۋك.
– 93-ماۋسىم اۋەزوۆ تەات­رى ۋشىن قانشالىقتى تابىس­تى بولدى? اتاق-ابىرويى اسپانداعان, دۋبىرگە تولى داڭعىل جولدى قالاي جالعاستىرىپ اكەتتىڭىز?
– مۇندا كەلگەنىمە سەگىز ايدان اسىپتى. وتكەن 93-ماۋسىم تەاتر ۇجىمى ۋشىن تابىس­تى بولدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. كورەرمەنگە بەس جاڭا قويىلىم ۇسىندىق. ولار: «عاسىردان دا ۇزاق كۋن», «اننا كارەنينا», «ۇلىم, ساعان ايتام…», «سۋيىكتى مەنىڭ اعاتايىم», «قوبىلاندى». بارلىق قويىلىمدى كورەرمەن جاقسى قابىلدادى. سونىڭ ىشىندەگى «سۋيىكتى مەنىڭ اعاتايىم» سپەكتاكلىمەن (اۆتورى – ا.Чەحوۆ; ا.كەكىلباەۆتىڭ اۋدارماسى) ساۋىر ايىندا داعىستانعا بارىپ, كاسپيي جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ اراسىنداعى ۇلتتىق تەاترلاردىڭ بىرىنشى حالىقارالىق فەستيۆالىندە «ۋلكەن فورماداعى ۋزدىك سپەكتاكلь» اتاۋىمەن باس جۋلدەنى جەڭىپ الدىق. ال «ۋزدىك ايەل بەينەسى» نوميناسيяسىنا تەاتر اكتريساسى جانەلь ماقاجانوۆا لايىقتى دەپ تانىلدى. ساۋىر ايىنىڭ اяعىندا بۋداپەشتتە وتكەن ي.ماداч اتىنداعى
V حالىقارالىق فەستيۆالь-كەزدەسۋگە قاتىستىق. تەاترلاردىڭ تاجىريبە الماسۋى تۋرىندە وتكەن بۇل شارادا يران-عايىپتىڭ «قور­قىت» سپەكتاكلىن قويدىق. قالىڭ كوپشىلىك ونە­رىمىزدى وتە جوعارى باعالادى. قويىلىمنان كەيىن كورەرمەن بىزبەن – اۆتورمەن جانە شىعارماشىلىق ۇجىممەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
تەاترىمىزدىڭ كوركەمدىك كە­ڭەسىندە تالقىلاپ, جىل سايىن وتكىزىلەتىن, جيىرما جىلدان اسا تاريحى بار داستۋرلى «تەاتر كوكتەمى» فەستيۆالىن بيىل جاڭاشا «قارا شاڭىراق-2019» اتاۋىمەن وتكىزدىك. Яعني, بىز «قارا شاڭىراق» دەگەن قاستەرلى اتتى ماڭدايىمىزعا «جارقىراتىپ تاعىپ الۋعا» ارەكەت ەتىپ جاتىرمىز. ونىڭ ۋستىنە,
«تەاتر كوكتەمى» دەگەن اتاۋىنا سايكەس فەستيۆالьدى تەك كوكتەمدە وتكىزۋ كەرەك. ال «قارا شاڭىراق» اتاۋىمەن قارجى ماسەلەسى سيяقتى جاعدايلارعا بايلانىس­تى كەز كەلگەن ۋاقىتتا وتكىزۋگە بولادى. ەندى وسى باستامانى «قارا شاڭىراق-2020» دەپ ارى قاراي جالعاستىرۋ ويدا بار.
تاعى بىر اتقارعان ىسىمىز – 14 ناۋرىز كۋنى تەاترىمىزدا قالالىق دەڭگەيدە وتكەن «ۇلى دالانىڭ ۇلى كۋنى – ناۋرىز» تويى. مەرەكەلىك دۋمان قالاداعى ونەر ۇجىمدارىنىڭ «كورىسۋ داستۋرىمەن» باستالدى. كورىسۋگە كەلگەن تەاترلار كوشىن, ارينە, كيەلى قارا شاڭىراق قارسى الدى. بۇل شارادا ون ەكى ايدىڭ قۋىرشاق كيىمدەرىن كيگەن تەاتر ارتيستەرى 800 بالدىرعانعا سىيلىق تاراتتى. سونداي-اق, «باق وكىلدەرى مەن ونەر جۇلدىزدارى» اللەяسىنىڭ اشىلۋ راسىمى وتتى.
ال بۇل جولعى تەاتر ماۋسىمىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرى, رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپ­باەۆتىڭ ساحنالاۋىمەن م.اۋەزوۆتىڭ درامالىق داستانى – «قوبىلاندى» سپەكتاكلىنىڭ پرەمьەراسىمەن جاپتىق.

«سۋيىكتى مەنىڭ اعاتايىم» سپەكتاكلىنەن كورىنىس

– قازىر قاي تەاتردىڭ دا وكىلى كورەرمەن ازدىعىن قىنجىلا ايتادى. سىزدىڭشە, تەاتر ونەرىن العا باستىرۋدىڭ, كورەرمەندى تەاترعا تارتۋدىڭ جولى قايسى?
– ارينە, كورەرمەندى قىزىق-تىرۋ ۋشىن جاقسى قويىلىم ۇسى-نۋىمىز كەرەك. سوڭعى 4-5 جىلدا ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تەاترلارعا قولداۋ كورسەتۋى جاقساردى. تەاترلار شەتەلدەرگە شىعىپ, بايقاۋلارعا قاتىسىپ, جۋلدەمەن ورالىپ جۋر. كورەي, نەمىس, ۇيعىر ت.ب. بىرنەشە ۇلتتىق تەاترلار اكادەميяلىق دەگەن دارەجەگە يە بولدى. جالپى, قازىر ەلىمىزدە تەاترلاردىڭ جۇمىسى العا باسىپ كەلەدى. ايتسە دە, بىزگە جەتىسپەيتىنى – كورەرمەندى قىزىقتىرۋ, تارتۋ. سەبەبى, بىز ەڭ الدىمەن كورەرمەننىڭ جاعدايىن جاساۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا, كورەرمەن جۇمىسىنان شىعىپ, ۋلگەرىپ كەلۋى ۋشىن قويىلىمنىڭ باستالۋ ۋاقىتىن 18.30-دان 19.00-گە اۋىستىردىق. بۇل دا تەاترعا كەلۋشىلەر سانىنىڭ ارتۋىنا اسەر ەتتى. كورەرمەن «بۋگىن تەاترعا بارار ەم, بالاما قارايتىن ادام جوق» دەمەس ۋشىن نەمەسە بالامەن كەلگەندەرى وزگە كورەرمەنگە, اكتەرلەرگە كەدەرگى كەلتىرمەس ۋشىن تەاترىمىزدىڭ كىرۋ زالىنان «بالالار بۇرىشىن» اشساق دەيمىز. وندا ويىنشىقتار مەن بۋلدىرشىندەرگە قاراپ تۇراتىن قىزمەتكەرلەر بولادى. كورەرمەن سپەكتاكلьگە كىرەردە بالاسىنىڭ اتى-جونىن جازىپ, سول جەرگە قال­دى­رىپ, الاڭسىز قويىلىم تاماشالاي الادى.
ونىڭ ۋستىنە, تەاتر – قوعاممەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيتىن, مەملەكەتتىڭ يدەولوگيяسىن تىكە­لەي حالىققا جەتكىزەتىن التىن كوپىر. ع.مۋسىرەپوۆ تەاترىنىڭ باسشىلىعىنداعى كەزىم. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ جونىندە جۇمىس باستالعاندا, دراماتۋرگتەرگە وسى تاقىرىپتا بالالارعا ارنالعان پьەسا جازۋدى تاپسىردىم. سويتىپ, بىز لاتىن الىپبيىن «ارىپتەر الەمى­نە ساяحات» اتتى تانىمدىق سپەك­تاكلь ارقىلى ناسيحاتتادىق. مينيسترلىكتىڭ قولداۋىمەن گاس­ترولь­دىك ساپارلارعا دا شىقتىق.
سونىمەن قاتار, دالا تەاترى­نىڭ نەگىزىندە جاڭا ارى ەرەكشە فورمادا بايعالي ەسەناليەۆتىڭ «بازارىڭ تارقاماسىن» سپەكتاكلىن اشىق اسپان استىندا ساحنالادىق جانە قالالىق اكىمشىلىكتىڭ تاپسىرىسىمەن قالا كۋنىندە ورتالىق ساяباقتا دا قويدىق. ارى قارجى تاپتىق, ارى كورەرمەنگە جاقىنداي تۋستىك. اتالعان سپەكتاكلьدى اتىراۋ وبلىسى دا ناۋرىز مەيرامىنا وراي ساحنالاۋ ۋشىن قوماقتى قارجى بولىپ, ارنايى شاقىرعان.
مەن رەجيسسەرلەردى سىرتتان ەمەس, ىشتەن ىزدەدىم. جاستارعا مۋم­كىندىك بەردىم. ويتكەنى جاستار­دىڭ كوزقاراسى باسقاشا. قازىرگى كورەرمەنگە, قازىرگى قوعامعا جا­قىن. الدىمەن وزىندىك جۇمىس رەتىندە وز ارامىزدا قويىلدى. جۇل­دىزبەك جۇمانبايدىڭ «ما­حاببات حاتتارى», ەرلان كارى­باەۆتىڭ «قۇپيяسى», دانيяر بازار­قۇلوۆتىڭ «شىڭىراۋى» سيяقتى كوركەمدىك كەڭەسكە ۇنا­عان قويىلىمدار تەاتر رەپەرتۋا­رىنا ەنگىزىلدى. Яعني, تەاتر ونە­رىن ورىستەتۋدىڭ, كورەرمەندى تەاتر­عا تارتۋدىڭ باستى جولى – جاڭاشىلدىق.
– كورەرمەندى تەاترعا تارتۋدىڭ قانداي جاڭا جولدارىن ۇسىنار ەدىڭىز?
– الەمدىك تاجىريبەدە پارمەن­دىلىگىن تانىتىپ, تالاي تۋيىندى ماسەلەلەردى شەشىپ كەلە جاتقان سالا – مەنەدجمەنت. ال ونىڭ العاشقى قادامدارىنىڭ بىرى – جارناما. وعان كۋش بەرەتىن – بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى. حالىقتى تەاترعا قىزىقتىرۋ ماقساتىندا تۆ-راديومەن جانە گازەت-جۋرنالدارمەن تىعىز بايلانىس­تا جۇمىس ىستەپ, ۇلت رۋحانيяتىنىڭ ەرتەڭى ۋشىن جاسالاتىن اۋقىمدى جوبانى قولعا الماق نيەتتەمىن. بارعا قاناعاتتان گورى, العا جىلجۋ, ىزدەنۋ – ونەر ماماندارىنا تان قاسيەت. سوندىقتان 2020 جىلدىڭ 27 ناۋرىزىنان باستاپ جىل سايىن داستۋرلى تۋردە وتكىزىلىپ تۇراتىن «پرەمьەرا كۋنى» اتتى مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى جوبا دايىنداۋدامىن. بارىڭىزگە بەلگىلى, ۇلتتىق دومبىرا كۋنىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە قازاقتىڭ قارا دومبىراسى كۋمبىرلەيدى. سول سيяقتى نەگە 27 ناۋرىز – حالىقارالىق تەاتر كۋنىن مەملەكەتتىك تەاتر كۋنىنە اينالدىر­ماس­قا?! سول كۋنى ەلى­مىز­دە­گى ارتۋرلى جانرداعى 56 تەاتردا 56 پرەمьەرا قويىلسا دەيمىن. بۇل گيننەستەر كىتابىنا ەنەتىن الەم جاڭالىعى بولارىنا كۋمانىم جوق. باسشىلاردان باستاپ جالپى حالىقتىڭ تەاترعا بارۋىن داستۋرگە, تىپتى مەرەكەگە اينالدىرار ەدىك. بۋكىل باق سول كۋنى تەك تەاتر تۋرالى ايتىپ, تىكەلەي эفيردەن كورسەتەتىن بولادى. كەلەسى جىلى پوэزيя پاتشاسى – ۇلى ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولادى. «بالا اباي», «جاس اباي», «اباي مەن توعجان» سيяقتى تۋرلى تاقىرىپتاردا 56 تەاتردا تۋگەل ابايعا ارنالعان جاڭا سپەكتاكلь قويىلسا, نۇر ۋستىنە نۇر ەمەس پە?! پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلەر جىلى التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى ەكەنىن, سوعان بايلانىستى التىن وردا تاريحىن, جوشى حان بەينەسىن ناسيحاتتاۋ جونىندە ايتتى. بۇل دا تاماشا تاقىرىپ. ودان كەيىنگى جىلى ەركىن تاقىرىپقا اۋىسۋعا بولادى. «پرەمьەرا كۋنى» اتتى اكسيяمىز جىل سايىنعى داستۋرگە اينالسا, كورەرمەن مەن تەاتر اراسىندا تىعىز بايلانىس ورنايدى. 27-سى كۋنى تەاترعا بيلەت بولماي قالسا, پرەمьەرانى ارى قاراي 5-10 كۋنگە سوزۋعا دا بولادى. ەگەر وسى شارا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە جۋزەگە اساتىن بولسا, بۇعان وبلىس باسشىلارى دا اяنباي اتسالىسادى. تەاتر جۇمىسى العا باسادى. سول ارقىلى ار ايماقتىڭ باسشىسى مادەنيەت سالاسىنا قانشالىقتى كوڭىل بولىپ وتىرعانىن, ايماق تۇرعىندارىنىڭ تەاترعا بارۋ دەڭگەيى قانداي ەكەنىن بىلۋگە بولادى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەلۇلى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا مادەنيەت سالاسىندا قىزمەت اتقاراتىن ازاماتتارعا, سونىڭ ىشىندە تەاتر ماماندارىنا دا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە كوڭىل بولىنۋى تيىس ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. Яعني, مەملەكەت تاراپىنان تەاترعا كومەك كورسەتىلىپ جاتىر, كوزقاراسى دۇرىس. باستىسى, بىز قوعاممەن تىعىز بايلانىس ورناتاتىن دەڭگەيگە جەتۋىمىز كەرەك. سونىڭ كوزىن تاپقانىمىز جون.
– الماتىلىق كورەرمەن جاڭا ماۋسىمدا قانداي جاڭا قويى­لىمداردى تاماشالاي الادى?
بۇرىن ع.مۋسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ار ماۋسىمى «قوزى-كورپەش – باяن سۇلۋ» سپەكتاكلىمەن, ال م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترىنىڭ ار ماۋسىمى «ابايمەن» اشىلىپ, «ابايمەن» جابىلاتىن. مەنىڭ تۋسىنىگىمدە, ماۋسىم اشىلعاندا جاڭالىق بولۋى كەرەك. ع.مۋسىرەپوۆ تەاترىندا ماۋسىمدى پرەمьەرامەن اشتىق جانە تەاتر ۇجىمى مەن كەتكەننەن كەيىن دە سول داستۋردى جالعاستىرىپ جاتىر. دال سولاي اۋەزوۆ تەاترىنا دا وزگەرىس ەنگىزدىم. مۇندا وتكەن 93-ماۋسىمدى «قوبىلاندى» سپەكتاكلىنىڭ پرەمьەراسىمەن جاپتىق. ەندى الداعى جاڭا ماۋسىمدى جاڭا قويىلىممەن اشامىز. قازان ايىنىڭ 17-سى كۋنى 94-ماۋسىمنىڭ العاشقى پرەمьەراسى – رەجيسسەر الما كاكىشەۆانىڭ ساحنالاۋىمەن تۋرگەننىڭ (گريگوريي ۆ.تومسكيي) «اتيللا مەن اэسيي» سپەكتاكلى قويىلادى. بىز الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى دا كورەرمەنمەن بايلانىسىمىزدى كۋشەيتۋدەمىز. حالىقتىڭ سۇراۋى بويىنشا جاڭا ماۋسىمدا اراعا تورت جىل سالىپ, تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆتىڭ «بەس بويداققا بىر تويى» جاڭا اكتەرلىك قۇراممەن ساحنالانادى (رەجيسسەرى – ا.راحيموۆ). سونداي-اق, كو­رەرمەن قا­را­شا ايىندا تەات­ر­ى­مىزدىڭ ساحناسىنان «قار قىزى» پرەمьەراسىن تاماشالايتىن بولادى (اۆتورى – و.بوكەي; رەجيسسەرى – ج.جۇمانباي).
جاعىمدى جاڭا­لىعىمىزدىڭ تاعى بىرى رەتىندە كوركەمسوز مايدانىندا باتىلدىق پەن ۇلتجاندىلىق, نامىس­قويلىق پەن ادامگەرشىلىك بيى­گىنەن كورىنگەن رۋحتى اقىن فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ 80 جىلدىعىنا وراي «ا+ا پرودۋسەرلىك ورتا­لىعىمەن» بىرلەسكەن «فاريزا» سپەكتاكلىنىڭ تۇڭعىش رەت ساحنالانۋىن اتاپ وتۋگە بولادى. قويىلىم اكتەرلەرى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترى, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق مۋزىكالىق دراما تەاترى جانە ع.مۋسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترلارىنان ىرىكتەلىپ الىنعان. ەلىمىزدىڭ ماڭدايالدى تەاتر ارتيستەرىنىڭ بىر ساحنادا ونەر كورسەتۋى – كورەرمەن ۋشىن, جالپى حالىق ۋشىن ۋلكەن جاڭالىق بولارى سوزسىز.
سونداي-اق, 2020 جىلى «اتيللا مەن اэسيي» سپەكتاكلىمەن يتاليя­دا وتەتىن فەستيۆالьگە شاقىرتۋ العانىمىزدى دا ماقتانىشپەن ايتا الامىن.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

https://qazaqadebieti.kz/21731/s-bit-bdihaly-ov-m-uezov-atynda-y-aza-memlekettik-akademiyaly-drama-teatryny-direktory-al-a-zhylzhu-zha-aru-ner-zhymyna-t-n-asiet

سۇحباتتاسقان
مادينا سەرىكقىزى