اباي

م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملە­كەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترىنىڭ 90-ماۋ­سىمىنىڭ شىمىل­دىعى «اباي» قويىلىمىمەن اشىلدى.
1940 جىلى ا.توقپانوۆتىڭ, 60 جىل­دا­رى ا.مامبەتوۆتىڭ, 90 جىلدارى ج.حادجيەۆتىڭ, ب.اتاباەۆتىڭ, 2010 جىلدان ە.وباەۆتىڭ ساحنالاۋىمەن قويىلعان تۋىندى ادەمى جالعاسىن تاۋىپ كەلەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك.

زامانىندا ار رەجيسسەر, اكتەر اقىن جانىن ار قىرىنان اشتى, ار كەزەڭنىڭ وز ابايى, وز كورەرمەنى بولدى. ۇلى ابايدىڭ اقىندىق قايراتكەرلىك تۇلعاسى ۋاقىت وتكەن سايىن ار قىرىنان اشىلا تۋسەتىن جۇمباق قۇبىلىس ەكەنى سوزسىز. «مەن بىر جۇمباق اداممىن, ونى دا ويلا» دەپ وزى جىرلاعانداي, دانىشپاندىعىنىڭ ارقاسىندا زاماننىڭ باعىت-باعدارىن, وركەنيەتتىڭ باستاۋلارىن جەتە تۋسىنىپ, تۋعان حالقىن بىلىم-عىلىمعا شاقىردى. شاكىرتتەرىنە ادامگەرشىلىكتى تۋ ەتۋدى ۋيرەتىپ, سوقتىقپالى, سوقپاقسىز عۇمىر كەشتى. وسىنداي بەينەنى ساحناعا الىپ شىعۋ باعى مەن بابى قاتار شاپقان ونەر يەسىنە عانا بۇيىراتىنى انىق. قويىلىمنىڭ قوۋ­شى رەجيسسەرى – قر حالىق ارتيسى, پرو­فەسسور ە.وباەۆ, قوۋشى-سۋرەتشىسى – قر ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى ە.تۇяقوۆ, حورمەيستەر – ع.ەرەكەشەۆ, كونسەرتمەيستەر – ل.الديяروۆا بولدى. اباي رولىن – قر ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى ەرلان بىلال سومداسا, قويىلىمعا قر ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى د.جۋسىپ, ج.بايسالبەكوۆ, ب.ايتجانوۆ جانە ت.ب اكتەرلەر قاتىستى.
بيىلعى ماۋسىمدا ساحنالانعان «اباي» قويىلىمى جاڭا زامان تالابى­نا ساي بولۋىمەن ەرەكشە­لەندى. اباي بەي­نەسىن اشۋدا ارتۋرلى كوركەم تاسىلدەر قولدانىلعانىن دا اڭعارۋعا بولادى. وسى ورايدا قويىلىم تۋرالى تەاتر سىنشىسى اليя بوپەجانوۆانىڭ, قوۋشى-رەجيسسەر ەسمۇحان وباەۆتىڭ, اباي رولىن سومداعان اكتەر ەرلان بىلالدىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.

اليя بوپەجانوۆا, 
تەاتر سىنشىسى:

– اباي فيلوسوف, اقىن رەتىندە وسى ۋاقىتقا دەيىن بىرنەشە رەت ساحنالاندى. ال بۇل قويىلىمدا جاڭا زاماننىڭ باس­تاۋى بولعان جاڭا يدەяلار, ابايدىڭ سوڭىنان ەرگەن شاكىرتتەرى كورىنەدى. ابايدىڭ شاكىرتتەرى ارقىلى ابايدىڭ بەينەسى ساتتى اشىلعان. قويىلىمنىڭ تاعى بىر ەرەكشەلىگى – مۇندا ابايدىڭ ەلگە تانىمال اندەرى شىرقالادى. بۇل اندەردىڭ بارلىعىن تەاتر ارتيس­تەرى وزدەرى ورىندايدى. ماسەلەن, ايگەرىم رولىندەگى تالانتتى اكتريسا داريя جۋسىپ «تاتьяنانىڭ انىن» ورىنداپ, تەك ويىنىمەن عانا ەمەس, ادەمى داۋى­سى­­نىڭ اۋەزدىلىگىمەن دە كوپشىلىك كوڭى­لىنەن شىقتى.
رەجيسسەر ەسمۇحان وباەۆتىڭ حالىقتىق يدەяلارعا ەرەكشە ­نازار اۋدارىپ, ابايدىڭ سازگەرلىك قابى­لەتىنە, яعني مۋزىكالىق دۋنيە جاساۋعا مان بەرگەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. ابايدىڭ كۋرەسكەرلىك قىرى تولىعىمەن اشىلعانىن ايتار ەدىم. قويىلىمنىڭ تاعى بىر ەرەكشەلىگى, كوپشىلىك رولدەردى ورتا بۋىن جاس اكتەرلەر سومدايدى. ار اكتەردىڭ رولدى اشۋداعى ىزدەنىسى, تىنىمسىز ەڭبەگى كورىنىپ تۇر. ارينە, سىرت كوزگە كوڭىل-كۋي اسەرلەرى وتە كوپ بولىپ كورىنۋى مۋمكىن. الايدا پьەسانىڭ قۇرىلىمى, تۇجىرىمى ناداندىقپەن كۋرەسكەن اباي بەينەسىن جەتكىزۋگە باعىتتالادى. قويىلىمنىڭ سۋرەتشىسى ەرلان تۇяقوۆتىڭ ساحناداعى جارىقتى بەرۋگە كوپ مان بەرگەنىنىڭ وزى ۇلى دالانىڭ كورىنىسىن شارتتى ساحنا ارقىلى سۋرەتتەپ تۇر.

ەسمۇحان وباەۆ, 
قوۋشى-رەجيسسەر, قر حالىق ارتيسى:

– مەن وزىمنىڭ رەجيسسەرلىك تاجىريبەمدە «اباي» قويىلىمىن بەس رەت ساحنالادىم. جاقىندا استانا قالاسىندا «استانا وپەرادا» «اباي» وپەراسى قويىلدى. ورىنداۋشىلارعا ابايدىڭ ار انىن جۋرەكپەن سەزىنە بىلۋ كەرەكتىگىن ايتتىم. ابايدىڭ اربىر تۋىندىسىندا ومىرگە دەگەن تەرەڭ سىر جاتىر. ول 59 جىل عۇمىر كەشىپ, گەتەدەن باستاپ, لەرمونتوۆ پەن پۋشكيندەردى اۋدارىپ, حالىققا جەتكىزىپ كەتتى. سوندىقتان ابايعا ارنالعان پьەسا وز بولمىسىن, قۇندىلىعىن جوعال­ت­پاي­تىن شىعارما. ونى قويعان رەجيسسەر, رولدى سومداعان اكتەر دە وسىنى سەزىنۋ كەرەك. اباي الەمىنە ساяحاتتاپ قايتۋ, اباي وبرازىنا كىرۋ ەكىنىڭ بىرىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. م.اۋەزوۆ تەاترىندا ابايدى بەس ۇرپاقتىڭ ارتيستەرى قويىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن قاليبەك قۋانىشباەۆ, قاپان بادىروۆ, مالىك سۋرتىباەۆ,ىدىرىس نوعايباەۆ ويناسا, ەندى, مىنە, بىزدىڭ ەرلان بىلال مەن ازامات ساتىبالدى سومدايدى. بۇل – ارتيستىڭ شىنايى شەبەرلىگىن كورسەتەتىن رول. ەگەر سىزدىڭ ىشكى جان دۋنيەڭىز باي بولماسا, ابايدى سومداۋعا ەشقانداي حاقىڭىز جوق. ابايدى ينتەللەكتۋالدىق دارەجەسى بيىك, اكتەرلىك شەبەرلىگى مىعىم, ويدى, قيяلدى جەتكىزە بىلەتىن ارتيست قانا الىپ شىعادى.

ەرلان بىلال, 
اباي رولىن سومداعان اكتەر:

– اباي بىزگە وز شىعارمالارى ارقىلى كوپ قازىنا قالدىرعان تۇلعا. ونىڭ باسىنان وتكەن قيىن تاعدىرىن ساحنادا جەتكىزۋ وڭاي ەمەس. مەن سومداعان اباي سۋرەت ەمەس, ول ومىر­دەگى اباي, باسىنان كەشكەن تاع­دىرى. قايعىعا جۋرەك سىزدايدى. ابايدىڭ سونشاما قاسىرەت شەگۋى, قايعىعا باتۋى دۋنيەدەن وتكەن بالاسىنىڭ جولىن جالعاستىراتىن ادام بولعاندىعىنان. ول جاي عانا بالاسى, شاكىرتى ەمەس, ولار جۋزدەن جۋيرىك, مىڭنان تۇلپار ەدى. اباي بالالارىنان, شاكىرتىنەن ايىرىلعاننان كەيىن اۋىر قايعى شەككەنى بەلگىلى. كوپ ۇزاماي وزى دە دۋنيە سالعان. سوندىقتان ونىڭ بويىنداعى مۇڭ, قاسىرەت پەن ۋايىم بولاشاعى مەن ۋمىتىنەن ايىرىلۋىنان. بالالارى – ابايدىڭ ارمانىن جەتەلەيتىن ادامدار ەدى. سولاردان ايىرىلعاننان كەيىن قاتتى قايعىعا بەرىلىپ, قۋاتىن جوعالتتى, ومىرى ۋزىلدى. كورە الماۋشىلىق, قيяنات جاساۋ, ۇرلىق-زورلىق جاساۋ قاي زاماندا بولسىن بولعان. قويىلىم جاس­تاردى كەرىم سيяقتى ەشكىمگە قيяنات جاساماي,تالاپتى, ەڭبەكقور, بىلىمدى بولۋعا شاقىرادى.
ابايدىڭ شىعارماسى, ابايدىڭ اتى, عيبراتى ماڭگىلىك. قازاق باردا اباي ماڭگى جاساي بەرەدى.

اقبوتا يسلامبەك

“انا تىلى” گازەتى