جۋرەگى قازاق ەلى دەپ سوققان احيكو

         

ادام بالاسى انادان تۋعاندا, مىنا جارىق دۋنيە ەسىگىن اشقاندا, اربىر ادام باقىتتى بولۋدى ارماندايدى. اربىر ادامنىڭ جۋرەگىندە باقىتقا دەگەن ۇلى سەزىم, تىلسىم كۋش ارمانعا جەتەلەيدى. سول ارمان جەتەگىندە جۋرگەن  بوزبالا  جىگىت جاپوندىق 14 جاسار احيكو تەسۋرو ەدى. ونىڭ ارمانى اسكەري ۋчيليشە بىتىرىپ, اسكەري ادام بولىپ, ەلىنە ادال قىزمەت ەتىپ, باقىتتى ومىر سۋرۋ ەدى. احيكونىڭ سول  اسقاق بالا ارمانى كەنەتتەن ۋزىلىپ, سوۆەت اسكەرلەرى ساحالين ارالىنا كەلگەندە اسكەري ۋчيليشە دە جابىلىپ قالادى. جاپوندىقتاردى ەرىكسىز كۋشپەن كوشىرگەندە, احيكو اكە-شەشە, باۋىرلارىنان اداسىپ, جاعالاۋدا جالعىز قالىپ قوяدى. ۋستىندە كادەت كورپۋسىنىڭ فورماسى بولعان جاس جىگىت احيكونى كەڭەس اسكەرى ۇستاپ الادى. تەرگەپ, تەكسەرىپ جاۋاپ الادى. سوندا ول جاپون ۇلتىنىڭ ازاماتى ەكەنى انىقتالادى. شاش ال دەسە, باس الاتىن قىزىل جەندەتتەر وعان ەرىكسىز جاپون شپيونى دەپ مويىنداتىپ, ونى 10 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرادى. 

كارلاگتاعى اяۋسىز ازاپ كۋندەر, ادام توزگىسىز ايۋاندىقتان تالاي جازىقسىز جاندار اجال تىرناعىنا ىلىگىپ, قىرشىن كەتتى. ۇلت زيяلىلارى احمەت, ساكەن, ماعجان سىندى ساڭلاقتارىمىز  جازىقسىز جالانىڭ قۇربانىنا اينالدى. جۋرەگى ەلىم-جۇرتىم دەپ سوققان قازاقتىڭ نەبىر قايسار ۇلدارىن, زيяلى قاۋىمىن, كوش باستار كوسەمدەرىن قىناداي قىرىپ, كارلاگتىڭ توزاق وتىنا لاقتىردى. سوۆەتتىك ستاليندىك سولاقاي ساяساتى ولاردىڭ اسىل, قۇندى ەڭبەكتەرىن ورتەپ, جايىپ, وزدەرىن حالىق جاۋى دەپ  اسىپ-اتىپ, تار قاپاسقا قامادى. حالىق ۋشىن تۋن ۇيقىسىن تورت بولگەن ۇلت زيяلىلارىن حالىق جاۋى دەپ ابزال ازاماتتارىمىزدى قور ەتتى. 

كوپ جىلدار بويى وسى كارلاگتى زەرتتەپ  جۋرگەن  دەپۋتات جازۋشى اعامىز نۇرلان  دۋلاتبەكوۆ كوپتەگەن  ەڭبەكتەردى جارىققا شىعارادى. سول كوپ جىل كوكەيدە جۋرگەن ويدى ەندى حالىققا تەاتر ارقىلى جەتكىزۋ ماقساتىمەن م. اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترىنا كەلىپ, اقىلداسىپ, وز پىكىرىن ايتادى.  سوندىقتان  يدەя اۆتورلارى  م. اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق  دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى,  قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەرلان بىلالوۆ پەن  ماجىلىس دەپۋتاتى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ.   كەيىن بۇل جاۋاپتى ىستى جازۋشى,  دراماتۋرگ  مادينا وماروۆا قولعا  الىپ,  قاراعاندى وبلىسىنىڭ شاعىن اۋىلى – اقتاسقا بەت بۇرادى. اقتاستا تۇراتىن 86 جاستاعى قارت احيكو تەسۋروعا جولىعىپ, وز اۋزىنان كورگەن, بىلگەنىن جازىپ الادى. سول كارلاگتا 32 مىڭ تۇتقىن جازىقسىز جالانىڭ قۇربانى بولعان, ونىڭ ىشىندە ۇلت زيяلىلارى دا بار. كارلاگتىڭ ارحيۆتەرىن اقتارا وتىرىپ, كوپتەگەن ۇلت زيяلىلارىنىڭ باسىنان وتكەن زورلىق – زومبىلىعىن, وز كوزىمەن كورىپ, وقىپ, تانىسىپ, ولاردىڭ قايسار رۋح, ەرلىكتەرىن, حالقىم, ەلىم- جۇرتىم دەپ كەتكەن اسىل ارماندارىن سەزىپ, پьەساعا ارقاۋ ەتىپ جازىپ شىعادى. ساحنالانعان جاڭا قويىلىمدى تاماشالاعان كورەرمەن  جۇرت  بۇل پرەمьەرانى ىستىق ىقىلاسپەن قابىلدادى. 4 كۋن قاتارىنان زال لىق تولدى. كورەرمەن  باستى رولьدى سومداعان  قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى -  دۋلىعا اقمولداعا ۇزاق قول سوعىپ, قۇرمەت كورسەتتى. قارشاداي احيكونىڭ باسىنان كەشكەن قيىنشىلىعىن ساحنادان كورگەندە كورەرەمەندەردىڭ جانارىنان جاس مونشاقتاي توگىلىپ, ەرىكسىز ەگىلدى. بۇل دا دراماتۋرگتىڭ ەڭبەگىنىڭ  جەمىسى. اكتەرلەردىڭ شەبەرلىگى حالىق  جۋرەگىن تەبىرەنتۋى وسىنىڭ ايعاعى. 10 جىل بويى كارلاگتىڭ ازابىن كورگەن احيكو كەيىن راقىمشىلىققا ىلىگىپ, بوساپ شىعادى. ول كەزىندە احمەت, ساكەن, ماعجان سىندى ارىستارىمىزدىڭ كوزىن كورگەن تاريحي تۇلعا بولدى. 

احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ اماناتىن اناسىنا تابىس ەتكەن, احمەتتەي ارىسىنان ايىرىلعان كەيۋانا انا, اقتاماق رولىندە – داناگۋل تەمىرسۇلتانوۆا وشكەنى جانىپ, ولگەنى تىرىلگەندەي بالاسى  احمەتتىڭ اماناتىن  احيكودان الىپ, وعان وز بالاسىنداي قالجىراپ, تالىقسىعان, وزەگى تالعان اشقۇرساق بالاعا قامقور بولىپ, اۋزىنا سۋ تامىزىپ, اجالدان امان الىپ قالادى. كەيىننەن احيكو انانىڭ ادال مەيىرىمىنە بولەنىپ, وز اناسىنداي باۋىر باسىپ, كەتەدى. نەمىس  قىزى – كاتяعا ۋيلەنىپ, وتاۋ قۇرادى. اسىرەسە 93 جاستاعى ابىز قارتتى قورلاۋ ماقساتىندا جەندەنتتەر ستەپاننىڭ  كامەراسىنا  اكەلىپ تىعادى. كامەرا ىشى ولەكسە ساسىعان. قارت باسىنا قانداي اۋىر سىناق تۋسسە دە, قۇدايىن ۇمىتپاي تۋرمە ىشىندە ناماز وقيدى. دىنىمىزدى, تىلىمىزدى جادىمىزدان اجىراتقان  ستاليندىك ساяساتقا ابىز قاريя وسىلايشا جاۋاپ بەرەدى. قارتتىڭ رولىن سومداعان بەلگىلى اكتەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭرگەن اكتەرى - بەكجان تۇرىستىڭ ايتار ويى قىزىل يمپەريяنىڭ سالقىن ساяساتىنىڭ بىرى- دىنىمىزدەن, تىلىمىزدەن, سالت-داستۋرىمىزدەن ايىرىپ, دۋبارا  حالىق ەتۋ. وسى ماقساتپەن دە ۇلت زيяلىلارىنىڭ كوزىن  جويدى,  اتتى, استى. 

بۋگىندە بىز قازاق ەلى دەربەس مەملەكەت بولىپ, تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا مىنە, 25 جىل تولدى. دىنىمىز بەن تىلىمىز قايتا ورالدى. ەل ەتەك جەڭىن جيدى. «اقتاستاعى احيكو»  سپەكتاكلى تاۋەلسىزدىكتىڭ  25 جىلدىعىنا تارتۋ ەتكەن دراما  قارا بۇلتتى قاق  جارعان قاسىرەتتى, قۇندى قويىلىم.  قر ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى - رەجيسسەر اسحات ماەميروۆتىڭ ساحنالاعان تۋىندىسى كوپتىڭ جۋرەگىنەن ورىن الاتىن, تەاتردىڭ رەپەرتۋار قورىن بايىتا تۋسكەن جەمىستى ەڭبەك ەكەنى انىق.      

                                                         تىلەكقابىل قۇلعازيەۆ,  

                                                         الماتى قالاسى

"قىزىلقوعا" گازەتى.