«اقتاستاعى احيكونىڭ» ازاماتتىعى

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاяۋدا جاپونيяعا بارعان رەسمي ساپارى بارىسىندا سول ەلدىڭ پارلامەنتىندە سوز سويلەپ, قازاقستاندى وتانىم دەپ تانىعان جاپون اقساقالى احيكو تەسۋرونىڭ تاعدىرىن باяنداعان بولاتىن. قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۋنىنىڭ قارساڭىندا استانالىقتار سول احيكونىڭ وزىمەن كەزدەسىپ, ونىڭ ومىرىنەن سىر تارتقان قويىلىمدى تاماشالادى.

م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترىنىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان ەلورداداعى گاسترولьدەرى اяسىندا بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا «اقتاس­تاعى احيكو» دراماسى كورسەتىلدى. قر مەملەكەتتىك حاتشىسى گۋلشارا ابدىقالىقوۆا كەلىپ كورگەن بۇل تۋىندىنىڭ اۆتورى – جازۋشى-دراماتۋرگ مادينا وماروۆا, ال قوۋشى رەجيسسەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اسحات ماەميروۆ.
يدەяسىن ۇسىنعاندار – قر پار­لامەنتى ماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ پەن اكەم تەاتردىڭ ديرەكتورى ەرلان بىلال.
كينورەجيسسەر اяعان شاجىم­باەۆتىڭ جازۋشى جۋسىپبەك قور­­عاسبەكتىڭ «جانسەبىل» اڭگى­مە­سى­نىڭ جەلىسىمەن تۋسىرىلگەن كوركەم فيلьمىن كورگەندەر ساحنا ساڭلاعى, كينو ونەرىندە دە ايشىقتى ىز قالدىرعان اكتەر, قازاقستاننىڭ حالىق ارتىسى قاسىم جاكىباەۆ سومداعان مۇقاتاي شالدىڭ بەينەسىن ۇمىتا قويماعان بولار. فيلьمدەگى «ابرالىعا باراتىن كىم بار?» دەگەن باس كەيىپكەردىڭ وسى كۋندەرى ماتەلگە اينالعان سوزى تاعدىردىڭ تالكەگىمەن تۋعان جەرىنەن اجىراعان ادامنىڭ تراگەديяسىن اشا تۋسەدى. كينودا مۋگەدەك قارتتىڭ جالعىز سۋيەنەرى كسرو حالىق ارتىسى گالينا ماكاروۆا ويناعان مارۋسя كەيۋانا بولادى. «اقتاستاعى احيكو» دراماسىن تاماشالاپ وتىرىپ, كوگىلدىر эكرانعا جول تارتقانىنا بيىل شيرەك عاسىر تولىپ وتىرعان «جانسەبىل» فيلьمى ەرىكسىز ەسكە تۋسەدى ەكەن.
ەڭ الدىمەن قوس تۋىندىنىڭ باس كەيىپكەرلەرىن تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش بايلانىستىرىپ تۇر. 15 جاسىندا سولاقاي ساяساتتىڭ سالدارىنان قازاقستان جەرىندەگى قارلاگ قاپاسىنا تۋسكەن احيكو اباقتىدا وتىرعان ون جىل بويى, ودان شىققان سوڭ دا وتانىن اڭسادى. «مۇنى اتا-اناممەن مەن ويشا سويلەسەمىن» دەگەن سوزىنەن دە, اكەسىنەن حات كەلگەندە اي-شايعا قاراماي جاپونيяعا اتتانىپ كەتكەنىنەن دە بايقالادى.
وسى تۇرعىدان العاندا احيكو مۇقاتايعا قاراعاندا باقىتتى ەدى. جاپون جىگىتىنىڭ قول-اяعى ساۋ, ونىڭ ۋستىنە قىلشىلداپ تۇرعان شاعىندا تۋعان ەلىنەن حابار الىپ, وعان بارىپ قايتتى. الايدا ول قازاقستانعا قايتىپ ورالدى. مۇنىڭ سەبەبىن اكەسى ەكەۋى اراسىنداعى ديالوگتا «15 جاسىمدا جاپونيяمنان ايىرىلىپ, جۋرەگىمنىڭ كۋل پارشاسى شىقتى. تاعدىردىڭ جازۋىمەن قازاقستانعا بايلاندىم. اكە, ەكىنشى رەت سول اۋىر سەزىمدى باسىمنان كەشپەيىن» سوزىمەن تۋسىندىرەدى. تۋعان جەرگە دەگەن تارتىلىس كۋشى كۋشتى, سانانىڭ بىر تۋكپىرىندە «ەر تۋعان جەرىنە, يت تويعان جەرىنە» نەمەسە «ارقا قىسى جايلى بولسا, ارقار اۋىپ نەسى بار?» سوزدەرى جاتقان قازاق بالاسى بولسا, بالكىم, وندايعا بارا الماس ەدى. بىراق, بۇل جەردە تۋعان جەرىن تارك ەتتى دەپ احيكونى كىنالاۋدان اۋلاقپىز. قازاقستاندا ەكىنشى اناسىنا اينالعان اقتاماق شەشەيدى, سۋيىكتىسى كاتяنى قيماعاندىعى دەپ ۇقتىق. بۇدان شىعاتىن ازاماتتىق قاسيەتىنە سۋيسىندىك.
گەر اعا, گەرولьد بەلьگەردىڭ كوپ قازاققا اяۋلى بەينەسى كوز الدىمىزعا كەلدى. يا, بىردە تىلشىنىڭ «اتامەكەنىڭىز – گەرمانيяعا بارىپ تۇرعىڭىز كەلمەي مە?» دەگەن سۇراعىنا جازۋشى «وندا مەنى قۇشاعىن جايىپ كىم كۋتىپ وتىر?» دەپ سۇراققا سۇراقپەن جاۋاپ بەرگەن ەدى. دەمەك, ادام قاي جەردە قادىرلى, قاي جەرگە كەرەك سول ورتا دا وعان جايلى بولا تۋسەدى.
ال بەلگىلى اكتەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى دۋلىعا اقمولدا تاماشا سومداپ شىققان احيكونى قازاق جەرى وزەككە تەپكەن جوق. مۇنى «قازاق جەرىندە مەنى العاش قارسى العان, بويىما قۋات بەرگەن سارىارقانىڭ بوز جۋسانىنىڭ يىسى بولدى» دەگەن سوزى ايعاقتاي تۋسەدى. جالپى, ونىڭ بويىنداعى قازاق بالاسىنا تان كىشىپەيىلدىلىككە تانتى بولدىق. بۇل درامانىڭ تاعى بىر كەيىپكەرى, ارقادا ەۋروپالىق ۋلگىدەگى قازاق-ورىس مەكتەبىن سالدىرعان اقايدىڭ قاسەنىن (قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بەكجان تۇرىس) كامەرادا قۇراق ۇشا قارسى العانىنان بايقالادى.
قويىلىم يدەяسى دا جاپون جىگىتىنىڭ تاعدىرى ارقىلى قازاق ۇلتىنىڭ باسىنان وتكەن ناۋبەتتى كورسەتۋگە نەگىزدەلدى. مۇنداعى
احمەت اقىن ۇلت ۋشىن باسىن باي­گەگە تىككەن الاش قايراتكەر­لە­رىنىڭ جيىنتىق بەينەسى رەتىندە الىنعان. ال بالاسىنان ماڭگىگە ايىرىلىپ, احيكومەن كەزدەسكەندە ولگەنى تىرىلىپ, وشكەنى جان­عانداي بولعان احمەتتىڭ اناسى ەل اناسىنىڭ جۋگىن كوتەرىپ تۇر. اقتاماق شەشەي (قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى داناگۋل تەمىرسۇلتانوۆا) احيكونى عانا ەمەس, نەمىس قىزى كاتяنى (جانەل ماقاجانوۆا), الьبەرت, برونيسلاۆ اتتى وزگە ۇلتتىڭ بالالارىن باۋىرىنا باستى.
درامادا نازار اۋدارماي كەتۋگە بولمايتىن تاعى بىرنەشە كەيىپكەر بار. ولار – ۇلتىمىزدىڭ اردا ەمگەن ۇلدارى ساكەن سەيفۋللين مەن جانايدار سادۋاقاسوۆتىڭ اكەلەرى مەن سول كەزدەگى جاۋىز ساяساتتىڭ سيمۆولىنداي بولعان سۋرەتشى ستەپاننىڭ (قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قۋاندىق قىستىقباەۆ) بەينەلەرى.
تاريحي شىندىققا جۋگىنسەك, سەيفوللا وسپانوۆ پەن جال­ما­قانوۆ سادۋاقاس بالالارى ۋشىن پايعامبار جاسىنان اسقاندا قارلاگقا تۋسىپ, نكۆد باسقار­ماسى ۋشتىگىنىڭ ۋكىمىمەن 1937 جىلدىڭ 8 جەلتوقسانىندا اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن.
مىنە, وسى قوس قاريяنىڭ بەي­نەلەرىن درامادا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى بولات ابدىلمانوۆ پەن باۋىرجان قاپتاعاي سومداپ شىقتى.
احيكوعا كەلسەك, قويىلىمنىڭ سوڭىندا ونىڭ «تۇعىرى – اسقاق, بولمىسى – پاڭ, بىتىمى – بەكزات قازاق ەلى – ەندى مەنىڭ ەلىم. ىنتىماقتىڭ ۇяسى, جەرۇيىق مەكەن قازاقستان – ەندى مەنىڭ وتانىم» دەگەن مونولوگى ايتىلادى. ال درامانى قاراعاندىدان جارى ەلەنا يۆانوۆنامەن بىرگە استاناعا كەلىپ تاماشالاعان 85 جاستاعى اقساقال احيكو تەسۋرو­نىڭ وزى قاتتى تولقىدى. باسىنان وتكەن قيىن كۋندەردى ەسكە تۋسىرىپ, كوز جاسىن ارەڭ تەجەدى.
قازىر 4 بالادان 11 نەمەرە, 5 شوبەرى سۋيىپ, ۋلكەن اۋلەتتىڭ باسى بولىپ وتىرعان وعان قازاق سالتىمەن شاپان جابىلدى. اتالمىش دراما بارشا قازاقستاندىقتاردى قانشا ازاپ كورسە دە ادامدىق قاسيەتتەن اينىماۋعا شاقىرىپ, ەلدىك پەن بىرلىككە, كەلىسىم مەن ىنتىماققا ۋندەگەندەي بولدى.

امانعالي قالجانوۆ

"استانا اقشامى".