سوڭعى سامۋراي


احيكو تەسۋرو كارلاگتان بوساپ شىققاندا جاسى جيىرما بەستە, سالماعى بار-جوعى 24 كگ بولعان. كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىپ كورىڭىز! ەلەستەتۋ وتە قيىن. وسى دەرەكتەن-اق, كارلاگ تى جەر بەتىندەگى توزاق دەۋگە تولىق نەگىز بار. ال, كارلاگتا تەك جاپوندار ەمەس, قانشاما جازىقسىز تۇتقىن بولدى. اشتىقتان, اۋرۋدان, ازاپتاپ مىڭداعان ادام قازا تاپتى.

احيكونىڭ وز ايتۋىنشا, ونى ساحاليننەن ۇستاپ الىپ, قاراعاندىداعى كارلاگ لاگەرىنە «حالىق جاۋى» دەگەن 58 باپپەن 10 جىلعا سوتتاپ, جۋك پويىزىمەن الىپ كەلگەندە ونىڭ جاسى 18-دە, سالماعى 20-اق كگ بولعان. قۋ سۋيەك قانا. بىر اۋىز ورىسشا بىلمەيتىن احيكو نە ۋشىن, كىمگە جاۋ بولعانىن تۋسىنگەن جوق. ستالين ولگەننەن كەيىن 1954 جىلى بوساپ شىققان احيكونىڭ قولىنا «ۋش اي ىشىندە سسسر اۋماعىنان شىعۋى تيىس» دەگەن قاعاز بەرگەن. ارينە, احيكو ماسكەۋگە, جاپونيяعا حات جازعان. الايدا, ەشبىر جاۋاپ بولماعان. اقىرى, احيكو قازاقستاندا تۇراقتاپ, كاتя ەسىمدى نەمىس ايەلگە ۋيلەنىپ, ۋيلى-باراندى بولادى. جۇمىس ىستەپ, دوس-جاران تابادى. بىراق, ارادا 29 جىلدان سوڭ عانا 1983 جىلى پاسپورت الىپ, قازاقستان ازاماتى بولادى. احيكو - كارلاگ تا بولعان مىڭداعان جاپون تۇتقىندارىنىڭ ىشىنەن امان قالعان جالعىز ادام.

مىنە, وسىنداي ەرەكشە تاعدىر يەسىنىڭ ومىرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ساحنالىق كوركەم بەينەسى جاسالعان «اقتاستاعى احيكو» سپەكتاكلىنىڭ سالماعى اۋىر, ايتار ويى كوپ.

سپەكتاكلьدە ساحنادا احيكونىڭ ەكى كوركەم بەينەسى شىعادى. بىرى – 15 جاسار كۋرسانت احيكو (اكتەر ەلجان تۇرىس) بولسا, ەندى بىرى – تۇتقىن احيكو (اكتەر دۋلىعا اقمولدا). قويىلىم وقيعاسى تۇتقىن احيكو وبرازى ارقىلى ورىلەدى. رەجيسسەردىڭ بۇل شەشىمى احيكونىڭ كارلاگ قا دەيىن جانە كارلاگ تان كەيىن دەپ بولىنەتىن ەكى ومىر سۋرگەنىن, ول ەكەۋىنىڭ بىر-بىرىنە مۋلدەم ۇقسامايتىنىن, ستاليندىك جۋيەنىڭ ادامدى وزىن-وزى تانىماستاي كۋيگە تۋسىرەتىنىن كورسەتەدى. سپەكتاكلьدىڭ باستاپقى تۇسىندا ەكى احيكونىڭ كەزدەسىپ, بىرىن-بىرى تانىماۋى دا وسى ويدى قۋاتتاي تۋسەدى.

قويىلىم تۇتقىن احيكونىڭ باяنداۋىمەن وربيدى. دەكوراسيя مەن مۋزىكا دا قويىلىمنىڭ وقيعا مازمۇنىنا قاراي وزگەرىپ, كورەرمەندى الۋان كۋيگە تۋسىرىپ, جەتەلەپ وتىرادى.

قويىلىمداعى نەگىزگى كەيىپكەردىڭ جۋلدەسىنەن بولەك, الاش زيяلىلارىنىڭ دا قوسىمشا جۋدەسى قاتار جۋرەدى. ماسەلەن, اقىن احمەتتىڭ, سادۋاقاستىڭ, قاسەن اقساقالدىڭ بەينەلەرى ستاليندىك داۋىردىڭ, قان قاساپ جۋيەنىڭ ۇلتقا جاساعان اسقان قيяناتىن بارىنشا اشىپ كورسەتەدى. بۇل – سپەكتاكلьدىڭ كورەرمەنگە ايىرىقشا اسەر ەتەتىن تۇسى دەپ ايتار ەدىك.

مىسالى, بەس ۋاقىت نامازىن قازا ەتپەيتىن اقايدىڭ قاسەنى وبرازى قازاق رۋحىنىڭ جيىنتىق بەينەسى رەتىندە الىنعان. ارى قاسەننىڭ كەلۋىمەن قانىشەر ستەپاننىڭ ولىم قۇشۋى دا كورەرمەن كوڭىلىنە ادىلدىكتىڭ ۋمىتىن سەۋىپ, سەرپىلتىپ تاستايدى. وسىنداي قايشىلاسقان وقيعالارمەن ورىلىپ وتىراتىن قويىلىم كورەرمەنىن بىر ساتكە دە بەي-جاي قالدىرمايدى. كەرىسىنشە, سول زاماننىڭ اتوموسفەراسىن سەزىندىرىپ, كورەرمەندى ۋمىتتىڭ ولمەيتىندىگىنە, ادىلدىڭ جەڭەتىندىگىنە, ادام بالاسىن ۇيىستىرىپ تۇرعان تاتۋلىق پەن بىرلىك دەيتىن ۇعىمنىڭ قاي زاماندا دا مانىن جوعالتپايتىنىنا كورەرمەندى شۋباسىز سەندىرەدى.

ال, 24 كگ سالماعى بار, 25 جاستاعى احيكونى دالادان تاۋىپ الىپ, بالاسىنداي باۋىرىنا باساتىن اقتاماق بەينەسى - قاي ۋاقىتتا دا ۇلتقا بولىنبەيتىن انا بەينەسىنىڭ جيىنتىق كورىنىسى. Яعني, ۋزىلگەلى تۇرعان ومىردى جالعايتىن دا اقتاماقتاي انالار!

بالىقشىنىڭ بالاسى احيكو 1945 جىلى وڭتۋستىك ساحاليندەگى Яماگاتا قالاسىنا يمپەراتورلىق اسكەري ۋчيليشەگە وقۋعا كەلەدى. وقۋ باستالماي جاتىپ, 9 تامىزدا سسسر جاپونيяعا سوعىس جاريяلايدى. سوعىستى ەستي سالا ۋчيليشە باسشىلىعى جاس كۋرسانتتاردى تاعدىر تالكەگىنە تاستاپ, قاشىپ كەتەدى. ال, اكەم كەلىپ قايتكەندە دە قۇتقارىپ الادى دەگەن سەنىممەن تەڭىز جاعالاپ جۋرگەن احيكونىڭ ۋمىتى اقتالمايدى. اكەسى كەلمەيدى. وزى تۇتقىنعا تۋسىپ, كارلاگ تان بىر-اق شىعادى.

احيكو تاعدىرىنا قاتىستى تاعى بىر نارسە بار. 1987 جىلى جاپونيя ۋكىمەتى قازاقستانمەن كەلىسىپ, سوعىس تۇتقىنى رەتىندە كارلاگ تا بولىپ قازا تاپقان جاپون سولداتتارىنىڭ مۋردەلەرىن قازىپ, ابدەن زەرتتەپ, مۇراعاتتاعى تىزىم بويىنشا بارىن انىقتاپ, جاريя ەتەدى. الايدا, ولار كارلاگ تا احيكونىڭ دا بولعانىن بىلگەن جوق. سەبەبى, احيكو تەسۋرو اسكەري تۇتقىندار تىزىمىندە بولماعان. سوندىقتان دا ونى ەشكىم ىزدەمەگەن. احيكو وزىنىڭ تۋعان جەرى حوككايدو ارالىنا ارادا 50 جىل وتكەن سوڭ, 90 جىلدارى باردى. ونىڭ تۋعان جەرگە ورالۋ ساتىن جاپونيяنىڭ بارلىق تەلەارنالارى تىكەلەي эفيردەن كورسەتتى. بىراق, اعايىن-تۋىسىنىڭ وتىنىشىنە قاراماستان, احيكو وزى ۋيرەنگەن اقتاسقا قايتىپ ورالادى. وسىلايشا, قازاقستاندى قيماي قايتا ورالىپ, اقتاستا ومىر سۋرىپ جاتقان احيكو تەسۋرو وزىن باقىتتى دەپ سانايدى. راس, ول – باقىتتى ادام. كارلاگ تان امان شىعىپ, قازاقستاندا باقىتىن تاۋىپ, وسى كۋنگە امان جەتىپ وتىرعان سوڭعى سامۋراي – احيكو تەسۋرو!

رەجيسسەر اسحات ماەميروۆ قويعان مادينا وماروۆانىڭ «اقتاستاعى احيكو» سپەكتاكلى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترىنىڭ 91-ماۋسىم شىمىلدىعىن اشقان ەدى. سودان بەرى كورەرمەنى كۋن ساناپ كوبەيىپ, اربىر قويىلىمى انشلاگپەن وتىپ كەلە جاتقان سپەكتاكلь ەندى ارقا جۇرتىمەن قاۋىشۋعا قاراعاندى جانە استانا قالالارىنا ساپار شەگەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا وراي قويىلعان سپەكتاكلь احيكونىڭ جەرلەستەرى مەن استانا جۇرتشىلىعىنا مەملەكەتتىك ماڭىزى جوعارى مارتەبەلى مەرەكە قارساڭىندا ۋلكەن رۋحاني سىي بولاتىنى سوزسىز.

ومىرجان ابدىحالىقۇلى