ەسمۇحان وباەۆ

وباەۆ ەسمۇحان نەسىپبايۇلى, قازاقستاننىڭ حالىق ارتيسى, پروفەسسور.

1960-1964 جج.  قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق  كونسەرۆاتوريяنىڭ تەاتر فاكۋلьتەتىن رەجيسسۋرا ماماندىعى بويىنشا ۋزدىك  بىتىردى. العاشقى قويىلىمدارى –  «رومەو مەن دجۋلьەتتا» (شەكسپير), «اكە تاعدىرى» (ب.جاكيەۆ),  «جومارتتىڭ كىلەمى» (ا. تاجىباەۆ) سپەكتاكلьدەرىن قاراعاندى وبلىستىق س. سەيفۋللين  اتىنداعى تەاترىندا ساحنالادى.

1965-1967 ججم. اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميяلىق دراما تەاترىندا قوۋشى-رەجيسسەر بولىپ ەڭبەك اتقاردى.

«جاяۋ مۇسا» (ز.اقىشەۆ), «بوران» (ت.احتانوۆ), «كوزىلدىرىك» (ب.مايلين) قويىلىمدارىندا رەجيسسەرلىك  قابىلەتىن تانىتتى. جاس رەجيسسەر شەبەرلىگىن شىڭداي تۋسۋ ۋشىن قازاقستاننىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى كوللەگيя القاسىنىڭ شەشىمىمەن ماسكەۋدەگى م.گورьكيي اتىنداعى اكادەميяلىق تەاترىنا (محات) ەكى جىلدىق جوعارعى كۋرسقا جىبەرىلدى.

1968-1970 جج. محات-تا كسرو حالىق ارتيستەرى م. ن. كەدروۆ پەن ي. م. راەۆسكييدەن دارىس الىپ, ولاردىڭ «رەۆيزور» (ن.گوگولь), «سۋيىكتى الدامشى» (ا.تۋر) قويىلىمدارىندا كومەكشى رەجيسسەر بولدى.

1970-1972 جج. قازاقتىڭ  ع. مۋسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا قوۋشى-رەجيسسەر بولىپ, ب. مايليننىڭ «شۇعا», س. مۇقانوۆتىڭ «مولدىر ماحاببات», «قاشقار قىزى», «بوتاگوز», م.كارىمنىڭ «اي تۇتىلعان تۋن», ا.الىمجانوۆتىڭ «ماحامبەتتىڭ جەبەسى», ق.مۇحامەدجانوۆتىڭ «وزىمە دە سول كەرەك», ت.ب. پьەسالاردى قويدى.

ۇلتتىق جانە دۋنيەجۋزىلىك كلاسسيكالىق تۋىندىلاردان: «ماناستىڭ ۇلى سەمەتەيدى» قىرعىز مەملەكەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترىندا, م. اۋەزوۆتىڭ «قاراگوزىن» وش وبلىستىق دراما تەاترىندا, «ابايىن» ىستىقكول وبلىستىق دراما تەاترىندا, م.عاپپاروۆتىڭ «تۇزدى شولىن» قىرعىز مەملەكەتتىك جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا تابىستى ساحنالادى.

1972-1992 جج. رەسپۋبليكاداعى ەجەلگى ونەر وردالارىنىڭ بىرى سەمەي وبلىستىق اباي اتىنداعى مۋزىكالىق دراما تەاترىندا كوركەمدىك جەتەكشى بولدى. بۇل جيىرما جىل –  باتىس, ورىس, قازاق كلاسسيكتەرىمەن قاتار, بۋگىنگى كۋن دراماتۋرگتەرىنىڭ پьەسالارىن ساحناعا شىعارعان ايشىقتى كەزەڭ.  

ن. گوگولьدىڭ «ۋيلەنۋ», «رەۆيزور», م. گورьكييدىڭ «شىڭىراۋ تۋبىندە», ۋ. شەكسپيردىڭ «اساۋعا – تۇساۋ», ع. فايزيدىڭ  «باشماعىم», س. قۇداشتىڭ «قۇداشا», ۋ. گادجيبەكوۆتىڭ «ارشىن مال الان», و. يوسەليانيدىڭ «ارباڭ امان بولسىن», ۇلتتىق  كلاسسيكادان م. اۋەزوۆتىڭ «اباي», «قاراگوز», «ايمان-شولپان», «ەڭلىك-كەبەك», «دوس – بەدەل دوس»,  ع. مۋسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبەك», «اقان سەرى-اقتوقتى», «قوزى كورپەش-باяن سۇلۋ», س. مۇقانوۆتىڭ «شوقان ۋاليحانوۆ» پьەسالارىن, ە. راحماديەۆ, ع.مۋسىرەپوۆتىڭ «قايران, مايراسىن», سونداي-اق, ت. احتانوۆ, س. شايمەردەنوۆ, ق. مۇحامەدجانوۆ, ا. تارازي, س. جۋنىسوۆتەردىڭ درامالىق شىعارمالارىمەن قاتار, دراماتۋرگيяعا 1975-1990جج. كەلگەن جاس بۋىن وكىلدەرى و. بوكەەۆتىڭ «قۇلىنىم مەنىڭ», «زىمىرايدى پوەزدار», د. يسابەكوۆتىڭ «اپكە», «پەريزات», ت. نۇرماعامبەتوۆتىڭ «ەسكى ۋيمەن قوشتاسۋ», ن. ورازاليننىڭ «تاس كيىكتەر», ر. سەيسەنباەۆتىڭ «وزىڭدى ىزدە»,  «قازبەكتىڭ ورالۋى», «تۋنگى ديالوگ», ب. مۇقايدىڭ «سەرگەلدەڭ بولعان سەرىلەر»,  «قوش بول, ەرتەگىم!» پьەسالارىنىڭ تۇڭعىش قويىلىمدارىن  ساتتى جۋزەگە اسىرىپ, رۋحاني اينالىمعا تۋسىردى.

1992-1995جج. قازاقتىڭ مەملەكەتتىك ت. جۋرگەنوۆ اتىنداعى تەاتر جانە كينو ينستيتۋتىنىڭ  (ونەر اكادەميяسى) رەكتورى قىزمەتىندە وسى وقۋ ورنىنىڭ تاۋەلسىزدىك تالاپتارىنا ساي قايتا جاڭعىرۋىنا ۋلكەن ۋلەس قوستى.

1995-2001 جج. قر مادەنيەت مينيسترىنىڭ بىرىنشى ورىنباسارى, قر مادەنيەت كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمدى قىزمەتتەرىن اتقارىپ, كاسىبي قازاق ونەرىنىڭ وركەندەۋىنە ۋلكەن ۋلەس قوستى. گەرمانيяدا, ۋندىستاندا, كورەяدا, قىتايدا, رەسەيدە, وزبەكستاندا, قىرعىزستاندا جانە تاعى باسقا الىس-جاقىن شەتەلدەردە وتكەن قازاق ونەرى مادەني كۋندەرىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولدى.

ۇزاق جىلعى رەجيسسەرلىك قىزمەتىندە ابايدىڭ 150, جامبىلدىڭ 150, م. اۋەزوۆتىڭ 100, تۋركىستاننىڭ 1500 جانە تارازدىڭ 2000 جىلدىق تويلارىندا ۇلتتىق مەرەكەلەردىڭ قويىلىم توپتارىن باسقارىپ, شىعارماشىلىق قىزعىلىقتى ىزدەنىستەر تانىتتى.

2001 ج. قىركۋيەكتە قر مادەنيەت مينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن م. اۋەزوۆ  اتىنداعى اكادەميяلىق دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولىپ تاعايىندالدى. سودان بەرگى ون شاقتى جىل ىشىندە وسى ساحنادا م. اۋەزوۆتىڭ «ايمان-شولپان», «اباي», ن. گوگولьدىڭ «رەۆيزور» («پارا»),  ت.نۇرماعانبەتوۆتىڭ «ەسكى ۋيمەن قوشتاسۋ», ا. امزەۇلىنىڭ  «قارا كەمپىر», قىرعىز دراماتۋرگى  ب. جاكيەۆتىڭ  «جۋرەيىك جۋرەك اۋىرتپاي…», ي. ساپاربايدىڭ  «سىعان سەرەناداسى» (ت.ارالبايمەن بىرگە), ن. كەلىمبەتوۆتىڭ «ۋمىت ۋزگىم كەلمەيدى», د. يسابەكوۆتىڭ «جاۋجۋرەك», ت.ابدىكوۆتىڭ «ۇلى مەن ۇرى»  سىندى ار سيپاتتى پьەسالاردى ساحناعا شىعاردى. بۋگىندە تابىستى جۋرىپ جاتقان بۇل كوركەم سپەكتاكلьدەر قارا شاڭىراق تەاتردىڭ «قوعامنىڭ تانىنەن ادامنىڭ جانىن ىزدەگىشتىك» (ا.سۋلەيمەنوۆ) باعىتىن ايقىنداي تۋسەدى. كوركەمدىك جەتەكشى جانە ديرەكتور رەتىندەگى شىعارماشىلىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق تولاسسىز ەڭبەگى  جەمىسىن بەرىپ كەلەدى.

2013 جىلدىڭ ساۋىرىنەن تەاتر ديرەكتورىنىڭ كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقارادى.

شىعارماشىلىق زور جەتىستىكتەرى, كاسىبي ونەردى دامىتۋداعى ەرەكشە ەڭبەگى باعالانىپ  رەجيسسەرگە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى (1975), قازاقستاننىڭ حالىق ارتيسى (1988),  ونەرتانۋ عىلىمىنىڭ پروفەسسورى  (1993) قۇرمەتتى اتاقتارى بەرىلدى. تەاتر ونەرىنە قوسقان زور ۋلەسى ۋشىن «باس تارلان-پلاتينا» سىيلىعىنىڭ (2004),  «پاراسات» وردەنىنىڭ (2007), «قر تاۋەلسىزدىگىنە 20 جىل» مەرەكەلىك مەدالىنىڭ (2011), «بارىس» وردەنىنىڭ يەگەرى (2014),  «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 25 جىل» مەدالى (2016). 

رەجيسسەر شىعارماشىلىق جولىندا ك. بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا-بالەت تەاترىندا, وبلىستىق كوپتەگەن قازاق جانە ورىس, سونداي-اق, ورتا ازيя تەاترلارىندا 100-دەن اسا سپەكتاكلь قويدى.